Câu hỏi 76: Khi tranh chấp về giá bồi thường đất bị thu hồi, người dân cần làm gì?

Theo Điều 91 Luật Đất đai 2024, bồi thường phải đảm bảo công bằng, khách quan, theo giá thị trường. Tuy nhiên, nhiều nơi áp dụng bảng giá đất thấp hơn nhiều so với giá thực tế, gây tranh chấp.

Người dân có quyền:

• Khiếu nại đến UBND cấp huyện/tỉnh về phương án bồi thường (Điều 237 Luật Đất đai 2024).
• Nếu không đồng ý, có thể khởi kiện hành chính tại Tòa án.

Bản án số 23/2020/HC-PT của TAND Cấp cao tại Đà Nẵng: Người dân bị thu hồi đất để làm đường, UBND áp dụng giá 1,2 triệu/m² trong khi giá thị trường trên 4 triệu/m². Tòa tuyên hủy quyết định bồi thường, buộc cơ quan chức năng ban hành lại phương án phù hợp.

Câu hỏi 77: Tranh chấp khi bố trí tái định cư không thỏa đáng thì xử lý ra sao?

Theo Điều 111 Luật Đất đai 2024, người có đất ở bị thu hồi phải được bố trí tái định cư tương đương hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Nếu khu tái định cư chưa có hạ tầng hoặc vị trí xa trung tâm gây ảnh hưởng đời sống, người dân có quyền:

• Khiếu nại, yêu cầu bố trí lại khu tái định cư.
• Yêu cầu nhận tiền thay vì nhà/đất tái định cư.

Vụ việc tại Thủ Thiêm, TP.HCM: Hàng trăm hộ dân khiếu kiện kéo dài vì cho rằng bố trí tái định cư quá xa trung tâm, không đúng quy hoạch ban đầu. Thanh tra Chính phủ đã kết luận nhiều sai phạm và buộc thành phố phải điều chỉnh chính sách bồi thường, tái định cư.

Câu hỏi 78: Tranh chấp về chênh lệch hỗ trợ, phụ cấp khi thu hồi đất nông nghiệp?

Ngoài bồi thường đất, người dân còn được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm (Điều 109 Luật Đất đai 2024). Tuy nhiên, thực tế có tình trạng áp dụng khác nhau giữa các hộ, gây tranh chấp.

Bản án số 45/2019/HC-ST của TAND tỉnh Hưng Yên: Hai hộ dân có diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi bằng nhau nhưng một hộ được hỗ trợ gấp đôi. Tòa xác định UBND huyện áp dụng sai chính sách, buộc cơ quan này phải điều chỉnh và chi trả phần chênh lệch cho hộ dân bị thiệt thòi.

Câu hỏi 79: Nếu Nhà nước thu hồi đất sai mục đích thì người dân có thể làm gì?

Theo Điều 79 Luật Đất đai 2024, Nhà nước chỉ được thu hồi đất để phục vụ mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia. Nếu thực tế thu hồi đất cho dự án thương mại tư nhân, người dân có quyền:

• Khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính yêu cầu hủy quyết định thu hồi.
• Yêu cầu được tiếp tục sử dụng đất hoặc bồi thường đúng pháp luật.

Bản án số 12/2017/HC-PT của TAND Cấp cao tại Hà Nội: UBND tỉnh thu hồi đất với lý do “phục vụ lợi ích công cộng”, nhưng thực tế giao cho doanh nghiệp xây khu nghỉ dưỡng. Tòa tuyên hủy quyết định thu hồi, công nhận quyền sử dụng đất của hộ dân.

Câu hỏi 80: Khiếu nại hành chính về giải phóng mặt bằng thì quy trình thế nào?

Theo Luật Khiếu nại 2011 và Điều 237 Luật Đất đai 2024:

• Bước 1: Khiếu nại lần đầu tại UBND đã ban hành quyết định thu hồi/bồi thường.
• Bước 2: Nếu không đồng ý, khiếu nại lần hai lên UBND cấp trên trực tiếp hoặc khởi kiện tại Tòa án hành chính.
• Trong thời gian giải quyết khiếu nại, quyết định thu hồi đất vẫn có hiệu lực, trừ khi Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Vụ khiếu kiện của nhiều hộ dân ở Dự án mở rộng Quốc lộ 1A tại Quảng Nam. Người dân khiếu nại vì cho rằng giá bồi thường quá thấp. Sau khi Tòa án thụ lý, chính quyền phải tạm dừng cưỡng chế và ban hành lại phương án bồi thường mới.