Câu 141: Khi Nhà nước mở đường đi qua đất của hộ dân, việc bồi thường thế nào?

• Theo Điều 91 Luật Đất đai 2024, hộ gia đình có đất bị thu hồi để làm đường giao thông thì được bồi thường theo giá đất cụ thể tại thời điểm thu hồi.
• Ngoài ra, còn được hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp nếu mất đất nông nghiệp (Điều 109, 110 Luật Đất đai 2024).
• Nếu có công trình xây dựng hợp pháp trên đất (nhà, tường rào…), Nhà nước phải bồi thường giá trị công trình (Điều 102).

Bản án HC-PT, TAND Cấp cao tại Hà Nội: Hộ dân kiện UBND huyện vì không bồi thường đất khi mở đường liên xã. Tòa tuyên hộ dân được bồi thường toàn bộ diện tích thu hồi, kể cả công trình phụ, vì việc sử dụng đất hợp pháp.

Câu 142: Đất nằm trong hành lang an toàn giao thông có được xây dựng, chuyển nhượng không?

• Theo Luật Giao thông đường bộ 2024 và Điều 210 Luật Đất đai 2024, đất hành lang an toàn giao thông chỉ được sử dụng tạm thời, không được xây dựng công trình kiên cố, không được chuyển nhượng trái phép.
• Nếu Nhà nước thu hồi đất trong hành lang này, người sử dụng đất chỉ được bồi thường về cây trồng, vật kiến trúc hợp pháp.

Bản án HC-ST, TAND tỉnh Bình Thuận: Người dân xây nhà trong hành lang an toàn đường sắt, bị cưỡng chế tháo dỡ. Tòa xác định việc xây dựng là trái phép nên không được bồi thường giá trị công trình.

Câu 143: Tranh chấp đất kênh mương thủy lợi – người dân có quyền sử dụng không?

• Theo Điều 7 Luật Thủy lợi 2017, đất kênh mương, công trình thủy lợi thuộc đất công, Nhà nước giao cho đơn vị quản lý.
• Người dân không có quyền sử dụng ổn định lâu dài, chỉ có thể được giao khoán tạm thời để trồng trọt, nhưng không được xây dựng nhà ở hoặc sang nhượng.
• Nếu người dân lấn chiếm đất kênh mương, cơ quan quản lý có quyền thu hồi và cưỡng chế.

Bản án HC-ST, TAND tỉnh Hải Dương: Một hộ dân kiện UBND huyện vì bị thu hồi đất lấn chiếm kênh mương. Tòa xác định đây là đất công ích, không được cấp sổ đỏ, nên việc thu hồi là đúng pháp luật.

Câu 144: Khi đất bị ảnh hưởng bởi dự án xây dựng công trình thủy lợi (hồ chứa, đập thủy điện), quyền lợi người dân được bảo đảm thế nào?

• Người dân có đất bị ngập, bị thu hồi để xây dựng hồ chứa, đập thủy điện được bồi thường, tái định cư theo Điều 92 Luật Đất đai 2024.
• Nhà đầu tư dự án thủy lợi, thủy điện phải phối hợp với UBND để chi trả bồi thường, bố trí tái định cư.
• Ngoài ra, phải hỗ trợ sinh kế, phục hồi sản xuất theo chính sách địa phương.

Bản án HC-PT, TAND Cấp cao tại Đà Nẵng: Người dân kiện UBND tỉnh vì tái định cư thủy điện không có đất sản xuất. Tòa buộc UBND và chủ đầu tư bổ sung phương án hỗ trợ đất nông nghiệp để bảo đảm sinh kế lâu dài.

Câu 145: Người dân có quyền đòi lại đất đã hiến để mở đường, làm công trình thủy lợi không?

• Nếu đất đã tự nguyện hiến tặng cho Nhà nước hoặc cộng đồng để mở đường, làm kênh mương, thì quyền sử dụng đất đã chấm dứt (Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015).
• Người dân không có quyền đòi lại đất, trừ khi chứng minh việc hiến đất trái pháp luật (ép buộc, không đúng thẩm quyền).
• Nếu công trình bị bỏ hoang, không sử dụng đúng mục đích, người dân chỉ có thể kiến nghị Nhà nước xử lý, không được tự ý lấy lại.