Câu hỏi 36: Khi nào Nhà nước được quyền thu hồi đất?

Theo Điều 14 Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai và Điều 78 Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, Điều 79 Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng của Luật Đất đai 2024, Nhà nước chỉ được thu hồi đất trong các trường hợp:

1. Vì mục đích quốc phòng, an ninh.
2. Vì lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế - xã hội.
3. Do vi phạm pháp luật về đất đai (ví dụ: sử dụng sai mục đích, lấn chiếm).
4. Tự nguyện trả lại đất.

Mọi quyết định thu hồi đất đều phải có căn cứ pháp luật và ban hành bằng văn bản.

Bản án số 438/2021/HC-PT của TAND Cấp cao tại Hà Nội: Người dân khiếu kiện quyết định thu hồi đất của UBND huyện. Tòa tuyên hủy quyết định vì UBND không chứng minh được dự án thuộc trường hợp Nhà nước được quyền thu hồi theo Điều 79 Luật Đất đai 2024.

Câu hỏi 37: Người dân có quyền khiếu nại quyết định thu hồi đất không?

Có. Theo Điều 237 Giải quyết khiếu kiện, khiếu nại về đất của Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có quyền:

• Khiếu nại đến Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền, hoặc
• Khởi kiện ra Tòa án hành chính theo Luật Tố tụng hành chính 2015.

Bản án số 47/2020/HC-ST của TAND tỉnh Đồng Nai: Người dân khởi kiện yêu cầu hủy quyết định thu hồi đất do dự án không có quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết. Tòa chấp nhận yêu cầu, hủy quyết định thu hồi và buộc UBND phải ban hành lại theo đúng trình tự.

Câu hỏi 38: Khi Nhà nước thu hồi đất thì nguyên tắc bồi thường như thế nào?

Theo Điều 91 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của Luật Đất đai 2024:

1. Người sử dụng đất hợp pháp được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất thì bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất.
2. Giá bồi thường phải theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi.
3. Ngoài bồi thường, người dân còn được hưởng hỗ trợ, tái định cư nếu đủ điều kiện.

Bản án số 221/2019/HC-PT của TAND Cấp cao tại TP.HCM: Người dân khiếu nại vì giá bồi thường thấp hơn giá thị trường nhiều lần. Tòa nhận định UBND tỉnh đã áp giá theo khung giá đất cũ, không sát với thực tế, tuyên hủy quyết định bồi thường và buộc xác định lại giá đất.

Câu hỏi 39: Khi nào người dân được bố trí tái định cư?

Theo Điều 98 Bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất ở và Điều 108 Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024, người dân đủ điều kiện tái định cư khi:

• Bị thu hồi đất ở,
• Không còn đất ở nào khác trong cùng địa bàn xã, phường, thị trấn.

Chính quyền phải bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất. Khu tái định cư phải có hạ tầng kỹ thuật, xã hội bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Bản án số 91/2020/HC-PT của TAND Cấp cao tại Đà Nẵng: Người dân bị thu hồi toàn bộ đất ở, nhưng UBND không bố trí tái định cư mà chỉ bồi thường bằng tiền. Tòa xác định UBND vi phạm Điều 98, buộc phải cấp nền tái định cư cho hộ dân.

Câu hỏi 40: Nếu không đồng ý với phương án bồi thường, hỗ trợ thì người dân có thể làm gì?

Người dân có thể:

1. Khiếu nại phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo Điều 237 Luật Đất đai 2024 Giải quyết khiếu nại, khởi kiện về đất đai.
2. Khởi kiện hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
3. Yêu cầu cơ quan thẩm định giá độc lập để đối chiếu.

Bản án số 312/2018/HC-PT của TAND Cấp cao tại TP.HCM: Hộ dân không đồng ý phương án bồi thường, yêu cầu định giá lại đất. Hội đồng định giá xác định giá trị thực tế cao gấp đôi. Tòa tuyên hủy phương án bồi thường cũ, buộc UBND phải lập lại phương án mới theo giá trị định giá.