Câu 121: Khi Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường thỏa đáng, người dân có quyền khiếu nại không?

• Căn cứ Điều 237 Luật Đất đai 2024: người dân có quyền khiếu nại, khởi kiện hành chính nếu cho rằng quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ không đúng.
• Trình tự: khiếu nại lần 1 đến UBND cấp huyện/tỉnh → khiếu nại lần 2 đến UBND cấp trên hoặc khởi kiện ra TAND theo Luật Tố tụng Hành chính Hợp nhất năm 2025.

Bản án số 123/2019/HC-PT, TAND Cấp cao tại Đà Nẵng: Người dân khiếu nại vì giá bồi thường đất nông nghiệp quá thấp. Tòa tuyên hủy quyết định bồi thường, yêu cầu UBND tỉnh định giá lại theo giá thị trường.

Câu 122: Hộ gia đình bị thu hồi đất ở mà không được bố trí tái định cư thì xử lý thế nào?

• Theo Điều 98, 108 Luật Đất đai 2024, hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở và không còn chỗ ở nào khác trong cùng địa bàn xã/phường thì được bố trí tái định cư.
• Nếu không bố trí, đây là hành vi trái luật, người dân có quyền khởi kiện yêu cầu hủy hoặc buộc cơ quan nhà nước bố trí tái định cư.

Bản án số 04/2018/HC-ST, TAND tỉnh Bình Dương: UBND không bố trí tái định cư khi thu hồi đất ở của hộ dân. Tòa tuyên buộc UBND tỉnh phải cấp đất tái định cư vì người dân không còn chỗ ở nào khác.

Câu 123: Tranh chấp về giá bồi thường đất tái định cư có được Tòa án xem xét không?

• Giá bồi thường do UBND tỉnh ban hành theo khung giá đất.
• Nếu người dân chứng minh giá bồi thường không sát giá thị trường, có quyền khởi kiện yêu cầu hủy quyết định bồi thường. Tòa án có thể yêu cầu định giá lại.
• Tuy nhiên, Tòa không quyết định mức giá cụ thể, mà chỉ hủy quyết định và buộc UBND phải định giá lại đúng quy định.

Bản án số 58/2020/HC-PT, TAND Cấp cao tại Hà Nội: Người dân yêu cầu bồi thường theo giá thị trường. Tòa hủy quyết định bồi thường vì giá áp dụng không phù hợp với bảng giá đất của UBND tỉnh tại thời điểm thu hồi.

Câu 124: Khi thu hồi đất, việc hỗ trợ ổn định đời sống và chuyển đổi nghề nghiệp được tính thế nào?

• Theo Điều 109, 113 Luật Đất đai 2024, ngoài bồi thường về đất, Nhà nước còn hỗ trợ:
  1. Hỗ trợ ổn định đời sống: tiền ăn, chi phí sinh hoạt trong thời gian đầu.
  2. Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề: tiền hỗ trợ bằng nhiều tháng lương tối thiểu, hoặc bố trí việc làm mới.
• Nếu người dân cho rằng cơ quan nhà nước không chi trả hoặc chi trả thiếu, có quyền khiếu nại, khởi kiện.

Bản án số 12/2017/HC-ST, TAND tỉnh Thanh Hóa: Người dân được bồi thường đất nhưng không được hỗ trợ chuyển đổi nghề. Tòa tuyên hủy quyết định, buộc UBND bổ sung khoản hỗ trợ này.

Câu 125: Nếu phương án tái định cư không phù hợp (ví dụ: đất nhỏ hơn, hạ tầng kém), người dân có quyền từ chối không?

• Người dân có quyền khiếu nại nếu phương án tái định cư không đảm bảo điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ (Điều 113 Luật Đất đai 2024).
• Nếu không đồng ý, họ có quyền khởi kiện hành chính yêu cầu Tòa hủy phương án tái định cư.