Câu 136: Nếu đất bị ô nhiễm do hoạt động sản xuất của doanh nghiệp lân cận, người dân có quyền gì?

• Theo Điều 162 Luật Bảo vệ môi trường 2020, tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm đất phải có trách nhiệm khắc phục, bồi thường thiệt hại.
• Chủ sử dụng đất bị ảnh hưởng có quyền:
  • Khiếu nại, tố cáo hành vi gây ô nhiễm.
  • Yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015, Điều 602 (bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ).
  • Khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu bồi thường.

Bản án DS-PT, TAND tỉnh Nam Định: Người dân kiện công ty chế biến da vì xả thải làm ô nhiễm đất nông nghiệp, gây giảm năng suất lúa. Tòa buộc công ty bồi thường thiệt hại và phục hồi môi trường.

Câu 137: Tranh chấp đất do dự án gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, ảnh hưởng đất canh tác

• Theo Điều 162 và Điều 163 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ đầu tư dự án có trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ tái định cư nếu ô nhiễm làm mất khả năng sử dụng đất.
• Người dân có thể yêu cầu:
  • Cơ quan quản lý môi trường kiểm tra, xử lý.
  • Yêu cầu bồi thường thiệt hại về hoa màu, năng suất.
  • Đề nghị Nhà nước bố trí đất khác để sản xuất.

Bản án DS-PT, TAND tỉnh Thái Nguyên: Hộ dân kiện nhà máy khai thác khoáng sản gây ô nhiễm nước ngầm, ảnh hưởng đất trồng chè. Tòa buộc doanh nghiệp bồi thường thiệt hại kinh tế và chi phí cải tạo đất.

Câu 138: Người dân có quyền từ chối nhận đất tái định cư bị ô nhiễm môi trường không?

• Theo Điều 85 Luật Bảo vệ môi trường 2020, khu tái định cư phải bảo đảm điều kiện môi trường, hạ tầng.
• Nếu đất tái định cư bị ô nhiễm, người dân có quyền:
  • Khiếu nại về quyết định bố trí tái định cư.
  • Yêu cầu bố trí đất khác phù hợp.
• Trường hợp UBND vẫn ép buộc, người dân có quyền khởi kiện hành chính.

Bản án HC-PT, TAND Cấp cao tại Đà Nẵng: Người dân kiện UBND huyện vì bố trí đất tái định cư sát bãi rác. Tòa tuyên hủy quyết định bố trí, buộc UBND bố trí khu đất khác bảo đảm môi trường sống.

Câu 139: Tranh chấp khi doanh nghiệp thuê đất của Nhà nước nhưng gây ô nhiễm môi trường

• Doanh nghiệp được thuê đất nhưng vi phạm pháp luật môi trường có thể bị:
  • Xử phạt hành chính (Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm môi trường).
  • Bị thu hồi đất theo Điều 81 Luật Đất đai 2024 (lý do: sử dụng đất gây thiệt hại cho môi trường).
• Người dân xung quanh có quyền yêu cầu UBND thu hồi đất hoặc chấm dứt hợp đồng thuê.

Bản án HC-ST, TAND tỉnh Long An: Người dân yêu cầu hủy quyết định cho thuê đất vì công ty chăn nuôi heo gây ô nhiễm nghiêm trọng. Tòa tuyên UBND phải xem xét lại hợp đồng thuê đất, bảo đảm quyền lợi cộng đồng.

Câu 140: Khi đất bị ô nhiễm, chủ đất có được bồi thường khi Nhà nước thu hồi không?

• Theo Điều 91 Luật Đất đai 2024, bồi thường dựa trên giá trị quyền sử dụng đất hợp pháp.
• Nếu đất ô nhiễm do lỗi của người sử dụng đất, Nhà nước có thể thu hồi không bồi thường (Điều 101 Luật Đất đai).
• Nếu ô nhiễm do nguyên nhân khách quan hoặc do người khác gây ra, thì vẫn được bồi thường đầy đủ theo giá đất sạch.

Bản án HC-PT, TAND Cấp cao tại Hà Nội: UBND tỉnh từ chối bồi thường đất của hộ dân vì đất bị ô nhiễm do nhà máy hóa chất gần đó. Tòa tuyên hộ dân vẫn được bồi thường theo giá đất nông nghiệp, vì ô nhiễm không phải do lỗi của họ.