Câu 126: Người dân có quyền sử dụng đất công ích (đất 5%) như thế nào?

• Theo Điều 179 Luật Đất đai 2024, đất công ích (5%) do UBND cấp xã quản lý, có thể cho hộ gia đình, cá nhân thuê ngắn hạn (không quá 5 năm) để sản xuất nông nghiệp.
• Người dân chỉ có quyền thuê, sử dụng tạm thời, không được chuyển nhượng, thế chấp, tặng cho.
• Nếu có hành vi tự ý chiếm hữu, xây nhà, hoặc chuyển nhượng trái phép sẽ bị thu hồi.

Bản án số 21/2018/HC-ST, TAND tỉnh Nam Định: Một hộ gia đình chiếm đất công ích, xây dựng nhà kiên cố. Tòa tuyên UBND xã thu hồi đất, công trình không được bồi thường.

Câu 127: Khi Nhà nước thu hồi đất công viên để làm dự án khác, người dân có quyền khiếu kiện không?

• Đất công viên là đất công cộng, thuộc quản lý của Nhà nước. Người dân chỉ có quyền sử dụng chung, không có quyền sở hữu riêng.
• Tuy nhiên, nếu việc thu hồi ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng (môi trường sống, quyền lợi chung), người dân có quyền khiếu nại, kiến nghị hoặc khởi kiện hành chính theo Luật Tố tụng Hành chính 2015 để bảo vệ lợi ích công cộng.

Bản án số 45/2020/HC-PT, TAND Cấp cao tại Hà Nội: Một nhóm người dân khởi kiện quyết định giao đất công viên cho doanh nghiệp. Tòa bác yêu cầu vì cho rằng quyết định đúng quy hoạch, nhưng thừa nhận người dân có quyền tham gia ý kiến khi thay đổi mục đích sử dụng đất công.

Câu 128: Đất công ích do UBND xã cho thuê vượt thẩm quyền thì hợp đồng có hiệu lực không?

• UBND xã chỉ có quyền cho thuê đất công ích tối đa 5 năm. Nếu ký hợp đồng lâu hơn hoặc chuyển nhượng thì hợp đồng vô hiệu theo Điều 123 BLDS 2015 (giao dịch vi phạm điều cấm của luật).
• Người thuê chỉ được công nhận quyền sử dụng trong phạm vi đúng quy định.

Bản án số 14/2019/DS-PT, TAND tỉnh Thái Bình: UBND xã ký hợp đồng cho thuê đất công ích 20 năm. Tòa tuyên hợp đồng vô hiệu, chỉ công nhận quyền thuê 5 năm đầu, sau đó UBND xã thu hồi lại đất.

Câu 129: Người dân lấn chiếm đất công (lề đường, hành lang an toàn giao thông) có được bồi thường khi Nhà nước thu hồi không?

• Theo Điều 101 Luật Đất đai 2024, đất lấn chiếm, sử dụng trái phép thì không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi.
• Các công trình xây dựng trái phép trên đất công cũng không được bồi thường, thậm chí có thể bị cưỡng chế tháo dỡ.

Bản án số 73/2017/HC-PT, TAND Cấp cao tại TP.HCM: Một hộ dân lấn chiếm hành lang an toàn đường bộ, xây nhà. Khi Nhà nước thu hồi đất làm dự án mở rộng đường, hộ dân yêu cầu bồi thường. Tòa bác yêu cầu vì việc sử dụng là trái pháp luật.

Câu 130: Tranh chấp giữa cá nhân và Nhà nước về đất công (đất ao, hồ, sông) được giải quyết ra sao?

• Các loại đất này thuộc quỹ đất công, do UBND cấp xã/tỉnh quản lý (Điều 11, Điều 226 Luật Đất đai 2024).
• Nếu người dân cho rằng mình có quyền sử dụng hợp pháp (ví dụ được giao quản lý, sử dụng ổn định lâu dài, có giấy tờ), có thể khởi kiện ra Tòa yêu cầu công nhận quyền sử dụng.
• Nếu chỉ là tự chiếm hữu, không có giấy tờ, thì Tòa án sẽ bác yêu cầu.