Câu hỏi 96: Pháp luật quy định thế nào về đất tôn giáo, tín ngưỡng?

• Theo Điều 213 Luật Đất đai 2024, đất tôn giáo bao gồm đất thuộc chùa, nhà thờ, nhà nguyện, thánh thất, thánh đường, tu viện… do tổ chức tôn giáo sử dụng.
• Đất tín ngưỡng gồm: đất đình, đền, miếu, am, từ đường, nhà thờ họ… do cộng đồng dân cư quản lý.
• Đất tôn giáo, tín ngưỡng không giao cho cá nhân, mà chỉ giao cho tổ chức tôn giáo hoặc cộng đồng dân cư trực tiếp quản lý.

Thực tiễn: Nhiều nơi xảy ra tranh chấp vì cá nhân đứng tên sổ đỏ đất chùa hoặc đất từ đường, trái quy định pháp luật.

Câu hỏi 97: Tranh chấp đất chùa, nhà thờ xảy ra khi nào?

Thường phát sinh khi:

1. Cá nhân hoặc nhóm người tự ý chiếm dụng đất chùa, nhà thờ để sử dụng riêng.
2. Người trông coi cơ sở tôn giáo tự ý cho thuê, chuyển nhượng đất chùa, đất nhà thờ trái pháp luật.
3. Tranh chấp quyền quản lý đất cơ sở tôn giáo giữa các dòng tu, giáo phận hoặc giữa cộng đồng dân cư với chính quyền.

Ví dụ: Tại TP.HCM, từng xảy ra vụ tranh chấp đất một ngôi chùa cổ khi vị trụ trì cũ cho rằng đất do gia đình hiến tặng, còn Ban trị sự Phật giáo khẳng định đó là tài sản của Giáo hội. Tòa án đã căn cứ hồ sơ hiến tặng, công nhận đất là đất tôn giáo.

Câu hỏi 98: Đất đình, miếu, từ đường có được cấp sổ đỏ không?

Theo khoản 6 Điều 137 Luật Đất đai 2024, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có công trình là đình, đền, miếu, am, từ đường, nhà thờ họ sẽ được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên “Cộng đồng dân cư [tên thôn/xóm/họ]”.

Điều này nhằm tránh việc một cá nhân chiếm đoạt đất tín ngưỡng rồi đứng tên riêng.

Thực tiễn: Nhiều vụ tranh chấp đất nhà thờ họ ở Nghệ An, Thanh Hóa, Tòa án đều tuyên cấp sổ đỏ cho cộng đồng dòng họ, chứ không phải cá nhân trưởng họ.

Câu hỏi 99: Nếu cá nhân tự ý bán đất chùa, nhà thờ thì có hiệu lực không?

Không.

• Đất tôn giáo, tín ngưỡng là đất công cộng đặc thù, không thuộc sở hữu cá nhân.
• Cá nhân (như trụ trì, linh mục, người quản lý) chỉ có quyền trông coi, sử dụng, không có quyền định đoạt (chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp).
• Hợp đồng mua bán, tặng cho đất chùa/nhà thờ sẽ bị tuyên vô hiệu theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015 (giao dịch vi phạm điều cấm).

Ví dụ: Bản án số 37/2019/DS-PT của TAND tỉnh Bến Tre: Một trụ trì tự ý ký hợp đồng bán 1.200 m² đất chùa cho cá nhân. Tòa tuyên hợp đồng vô hiệu, buộc bên mua trả lại đất cho Giáo hội Phật giáo.

Câu hỏi 100: Người dân hiến đất làm chùa, đình, nhà thờ sau này có đòi lại được không?

Không. Khi đất đã được hiến, cúng dường, tặng cho hợp pháp để làm cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, thì thuộc quyền sử dụng của tổ chức tôn giáo hoặc cộng đồng dân cư.

Theo Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho có hiệu lực khi bên nhận đã nhận đất. Người hiến tặng không được đòi lại, trừ khi có thỏa thuận đặc biệt (ví dụ hiến đất có điều kiện).

Thực tiễn: Nhiều vụ án ở miền Trung, con cháu người đã hiến đất đòi lại đất đình, đất chùa với lý do “đất ông cha để lại”. Tòa án bác yêu cầu, xác định đất đã được hiến tặng cho cộng đồng và được Nhà nước công nhận là đất tín ngưỡng.