Câu hỏi 91: Đất quốc phòng, an ninh được pháp luật quy định như thế nào và có thể cấp sổ đỏ cho cá nhân không?

Theo Điều 76 Luật Đất đai 2024, đất quốc phòng, an ninh được Nhà nước giao cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an để sử dụng vào mục đích quân sự, an ninh.

• Đây là đất công, không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (“sổ đỏ”) cho hộ gia đình, cá nhân.
• Nếu đơn vị quốc phòng, công an không còn nhu cầu sử dụng thì Nhà nước sẽ thu hồi và đưa vào quỹ đất địa phương.

Thực tiễn: Nhiều nơi, người dân sống lâu năm trong khu vực đất quốc phòng (như đất sân bay, doanh trại cũ), nhưng không được cấp sổ đỏ vì đất này thuộc quyền quản lý của quân đội.

Câu hỏi 92: Người dân lấn chiếm đất quốc phòng thì bị xử lý như thế nào?

Theo Điều 11 Luật Đất đai 2024, hành vi lấn, chiếm đất là hành vi bị nghiêm cấm.

Người lấn chiếm đất quốc phòng có thể bị:

• Xử phạt vi phạm hành chính tới 500 triệu đồng tùy diện tích.
• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, trả lại đất cho đơn vị quản lý.
• Nếu gây hậu quả nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 228 BLHS 2015 (tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai).

Ví dụ: Vụ việc hàng trăm hộ dân lấn chiếm đất quốc phòng ở khu vực Sân bay Miếu Môn (Hà Nội), dẫn đến nhiều tranh chấp phức tạp, thậm chí phát sinh vụ việc hình sự.

Câu hỏi 93: Tranh chấp giữa người dân và đơn vị quân đội/công an về đất thì cơ quan nào giải quyết?

• Nếu tranh chấp chỉ là xác định quyền sử dụng đất (dân cho rằng đất thuộc mình, quân đội cho rằng đất quốc phòng), thì thẩm quyền giải quyết thuộc UBND cấp tỉnh hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Điều 203 Luật Đất đai 2013).
• Nếu liên quan đến quyết định hành chính của cơ quan nhà nước (ví dụ quyết định thu hồi đất giao cho Bộ Quốc phòng), thì phải khởi kiện tại Tòa án hành chính.

Thực tiễn: Vụ tranh chấp tại Sân bay Tân Sơn Nhất: Một số hộ dân khởi kiện UBND TP vì cho rằng diện tích đất bị quy hoạch quốc phòng thực chất là đất dân cư. Tòa án đã yêu cầu đo đạc lại và phân định ranh giới.

Câu hỏi 94: Đơn vị quốc phòng, an ninh có được cho thuê hoặc liên doanh trên đất quốc phòng không?

Theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 và các nghị quyết liên quan, đất quốc phòng, an ninh chỉ được sử dụng đúng mục đích, không được tùy tiện đem cho thuê hoặc liên doanh kinh tế.

Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt:

• Khi đất quốc phòng, an ninh chưa cần dùng ngay, Bộ Quốc phòng/Bộ Công an có thể cho thuê ngắn hạn, nhưng phải được Thủ tướng phê duyệt.
• Nếu sử dụng sai mục đích (cho thuê kinh doanh, xây nhà hàng, khách sạn…), có thể bị thu hồi và xử lý trách nhiệm người đứng đầu.

Ví dụ: Vụ thanh tra phát hiện đất quốc phòng ở sân bay Đà Nẵng bị cho thuê làm bãi giữ xe, nhà hàng. Chính phủ đã yêu cầu thu hồi và chấn chỉnh việc quản lý.

Câu hỏi 95: Người dân đang sinh sống ổn định trên đất có nguồn gốc quốc phòng thì có được hợp thức hóa quyền sử dụng đất không?

Người dân chỉ có thể được cấp sổ đỏ nếu:

1. Đất đó đã được thu hồi khỏi quỹ đất quốc phòng, an ninh và chuyển giao cho địa phương quản lý.
2. Người dân đáp ứng điều kiện về sử dụng đất ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch (Điều 138 Luật Đất đai 2024).

Nếu chưa có quyết định thu hồi, người dân sẽ chỉ được tạm thời ở, chờ giải quyết, chứ không thể được cấp sổ đỏ.

Ví dụ: Tại khu đất sân bay Nha Trang cũ, sau khi Bộ Quốc phòng bàn giao một phần đất về cho tỉnh Khánh Hòa, nhiều hộ dân mới được xem xét cấp giấy chứng nhận.