Chương 4: Trùm phế liệu xe lửa

Sau vụ 6 con tàu thanh lý năm 1962, Chợ Lớn không thấy Lâm Huê Hồ ồn ào thêm lần nào nữa. Nhưng tiền trong tay y đã không còn là vài triệu đồng lẻ tẻ. Có thể nói tiền vốn của Lâm Huê Hồ bây giờ đã thao túng vài tổ chức tín dụng nho nhỏ.

Lần này, hướng làm ăn của Lâm Huê Hồ không những thầu các kho xưởng, nhà máy nho nhỏ, mà vươn tay sang phế liệu ngành hoả xa.

Nhắc lại lịch sử xe lửa Việt Nam, năm 1881 đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho được xây dựng. Đây là tuyến đường sắt đầu tiên của Việt Nam, cũng là tuyến đầu tiên của Đông Dương. Tuyến đường này có chiều dài hơn 70 km.

Khi Pháp xây dựng tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho, mọi vật liệu đều được chở từ Pháp qua. Đây cũng là tuyến đường sắt thứ hai được người Pháp xây dựng ở nước ngoài. Tuyến đầu tiên được xây dựng tại Ấn Độ cuối năm 1879, có chiều dài khoảng 13 km, ngắn hơn 5 lần tuyến Sài Gòn - Mỹ Tho.

Sau đó nhiều tuyến đường sắt từ Nam ra Bắc cũng được xây dựng, rồi đưa vô sử dụng. Đặc biệt, tuyến đường sắt dài nhất Việt Nam là tuyến Bắc – Nam cũng được xây dựng xong và đưa vô sử dụng năm 1936, nhưng toàn bộ đầu kéo đều sử dụng máy hơi nước.

Ban đầu, chính quyền Pháp định xây dựng tuyến đường sắt từ Sài Gòn về miền Tây, tới Cần Thơ rồi vòng qua Phnôm Pênh - Campuchia. Thế nhưng, do chi phí bắc cầu qua sông Tiền và sông Hậu quá tốn kém, nên họ chỉ xây dựng tới Mỹ Tho.

Tuyến Đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho hoạt động tới thập niên 50 thì kém hiệu quả. Thời kỳ này xe hơi phát triển mạnh. Hệ thống đường bộ song song là Quốc lộ 1 cũng được đầu tư nên người dân chuyển dần sang đi đường bộ để thuận lợi hơn. Năm 1958, chính quyền Ngô Đình Diệm cho ngưng hoạt động vì thua lỗ…

Quay trở lại câu chuyện Lâm Huê Hồ.

Buổi sớm, khi sương còn đọng trên mái tôn các kho hàng gần ga Sài Gòn, người ta bắt đầu thấy dáng Lâm Huê Hồ xuất hiện ở khu vực đường ray. Khác với bến sông đầy mùi dầu và mùi bùn non, mùi nước thải.

Khu vực nhà ga mang một mùi riêng. Mùi sắt nóng, mùi khói than còn ám trên đầu máy cũ, mùi gỗ tà vẹt mục lâu năm không ai dọn. Đường ray kéo dài hun hút. Cỏ dại mọc chen giữa những thanh thép đã hoen rỉ.

Những toa xe khi xưa dùng cho tuyến Sài Gòn - Mỹ Tho, đã giúp thay đổi tư duy giao thông của người Việt ở cuối thế kỷ 19. Bởi khi trước, người dân chỉ di chuyển bằng hai phương tiện chính: bằng ngựa trên bờ và ghe thuyền dưới nước.

Nhiều câu thơ, câu vè được người dân Nam bộ truyền miệng lại đã phác thảo cảnh ga Bến Thành được học giả Vương Hồng Sển ghi lại trong cuốn "Sài Gòn năm xưa" như: "... Mười giờ tàu lại Bến Thành/ xúp lê vội thổi, bộ hành lao xao..." tất cả giờ nằm im lìm như xác cá voi mắc cạn.

Lâm Huê Hồ đứng lặng trên nền đá dăm lạo xạo. Dép lê của y dính đầy bụi than. Áo Tiều sẫm màu vẫn giản dị như mọi khi. Nếu không biết mặt Lâm Huê Hồ, người ta nhìn bộ dạng tưởng y chỉ là một tay ve chai, tới hỏi giá mua vài trăm ký sắt vụn.

Bây giờ, y không quan tâm mấy thứ lặt vặt, mà đang định lượng mua cả đoàn tàu. Y nhìn đoàn tàu loang lỗ ngày xưa, trong đầu nhẩm tính xem phân loại thế nào, Sắt thép ra sao, lò luyện kim nào sẽ chế biến…

Từ đầu máy nặng nề từng chạy bằng than đá thời Pháp, tới những toa chở hàng khung thép dày, bánh xe đặc nặng trịch. Mỗi thứ trong mắt người khác là đống đồ cũ, nhưng trong mắt y là những con số, là tiền.

Một viên chức hỏa xa đứng cạnh, tay cầm tập hồ sơ dày, mồ hôi thấm ướt lưng vì nắng sớm.

– Tất cả những đồ cũ này sẽ thanh lý hết – ông ta nói.

Lâm Huê Hồ gật nhẹ.

Giá đưa ra là phế liệu, nhưng khối lượng không phải vài chục tấn mà là hàng trăm… Kể từ đó Lâm Huê Hồ bắt đầu chính thức bước vào thầu phế liệu ngành hỏa xa.

Không phải một toa, cũng không phải vài đoạn ray, mà là gần như toàn bộ những đầu máy hơi nước cũ, những toa xe bỏ xó từ thời Pháp thuộc. Đặc biệt đoàn tàu rỉ xét mà Ngô Đình Diệm cho dừng hoạt động năm 1958.

Tất cả lần lượt đều lọt vào tay Lâm Huê Hồ với giá phế liệu.

Ở Chợ Lớn, người ta thấy bãi phế liệu của Lâm Huê Hồ ngày càng rộng ra. Những thanh ray dài được xếp thành từng hàng song song, tà vẹt gỗ cũ phơi dưới nắng, bánh xe đầu máy được dựng sát tường… chúng không còn là phế liệu nữa.

Huỳnh Hương đứng trước cửa kho, nhìn từng chuyến hàng được chở tới. Áo bà vẫn vải sẫm màu, tay cầm sổ nhỏ ghi chép. Bà hỏi nhỏ chồng:

– Lứ mua nhiều quá vậy, có đủ giấy tờ không?

Lâm Huê Hồ cười trấn an:

– Úa đã lo liệu hết…

Giọng y bình thản, nhẹ như đang nói về một mớ sắt vụn tầm thường năm xưa. Nhưng phía sau sự bình thản đó là một chuyển động lớn của cả một ngành.

***

Những năm đầu thập niên 1960, ngành hỏa xa miền Nam đang bước vào một thời kỳ thay đổi. Các đầu máy hơi nước từng chạy rầm rập trên những tuyến đường sắt thời Pháp thuộc bắt đầu bị loại bỏ. Những cỗ máy nặng nề, thân đen sì vì khói than, từng kéo theo hàng chục toa xe xuyên qua những cánh đồng lúa và thị trấn nhỏ, giờ nằm im lìm trong các bãi ga.

Buổi sáng ở khu vực ga Sài Gòn thường bắt đầu bằng lớp sương mỏng bám trên mái tôn các nhà kho. Ánh nắng sớm chiếu xuống những thanh ray dài, khiến lớp thép hoen rỉ ánh lên màu đỏ nâu. Dưới nền đá dăm lạo xạo, những đoạn đường ray cũ bị tháo dỡ chất thành từng chồng dài như hàng rào kim loại.

Xa hơn một chút là những đầu máy hơi nước đã ngừng hoạt động. Thân máy to lớn như những con thú sắt già nua. Ống khói cao vút phủ lớp muội than dày. Bánh xe đặc nặng trịch, từng vòng thép khổng lồ lấm lem dầu mỡ khô cứng. Nhiều chiếc nằm chỏng chơ giữa bãi cỏ dại mọc chen vào gầm máy.

Những toa xe chở hàng màu xanh xám, sơn bong tróc từng mảng, cửa trượt gỉ sét kêu két két khi gió thổi. Có toa bị tháo rời nửa thân, khung sắt lộ ra như bộ xương cá voi khổng lồ nằm phơi mình dưới nắng.

Trong mắt nhiều người, đó chỉ là tàn dư của một thời đã hết. Nhưng trong mắt Lâm Huê Hồ, tất cả những thứ đó đều là tiền.

Dáng người gầy gò của y đứng lẫn giữa bãi ray dài hun hút. Áo Tiều sẫm màu, dép lê dính bụi than. Hai tay chắp sau lưng, mắt lặng lẽ nhìn dọc theo đoàn tàu bỏ hoang.

Một đầu máy nặng bao nhiêu tấn. Một toa xe có bao nhiêu thép. Một đoạn ray dài bao nhiêu mét. Những phép tính đó chạy trong đầu y nhanh hơn cả tiếng búa gõ trong bãi phế liệu.

Có thời điểm, Lâm Huê Hồ mua nguyên cả một đoàn tàu với giá phế liệu. Không phải vài toa rời rạc, mà cả một đoàn dài nằm im trên đường ray cũ.

Những ngày tháo dỡ bắt đầu từ sáng sớm. Công nhân cởi trần, vai bóng mồ hôi, tay cầm búa lớn. Tiếng búa nện chan chát vô bu lông cũ. Tiếng cưa sắt rít lên chói tai. Từng bánh xe nặng nề được cẩu lên khỏi đường ray, treo lơ lửng giữa không trung trước khi đặt xuống thùng xe tải.

Tại bãi, ray thép dài được xếp thành từng hàng song song trong kho của Lâm Huê Hồ. Tà vẹt gỗ cũ phơi dưới nắng, lớp nhựa đường khô nứt ra thành những vệt đen. Những bánh xe đầu máy dựng sát tường như những chiếc vòng thép khổng lồ.

Nhưng điều đặc biệt là phần lớn số thép đó không bao giờ được đem đi nấu ngay.

Lâm Huê Hồ không mua để phá, mà để tân trang, dùng cho công năng khác.

Y giữ nguồn thép đó trong tay, chờ đúng lúc mới bán ra. Khi các xưởng luyện kim cần hàng, họ phải tìm tới y. Khi các công trình xây dựng cần thép, họ cũng phải qua tay y.

Nói cách khác, Lâm Huê Hồ không chỉ mua sắt, mà mua luôn quyền kiểm soát. Quyền kiểm soát nguồn thép lớn nhất đang được tháo dỡ từ hệ thống đường sắt cũ của miền Nam.

Ở bề ngoài, y vẫn là người thu mua ve chai năm nào. Vẫn bộ áo vải sẫm màu bạc phếch. Vẫn dáng đi hơi khom lưng. Vẫn chiếc dép lê cũ mòn gót.

Đi ngang qua bãi phế liệu, nhiều người không biết mặt chỉ tưởng đó là một ông chủ kho bình thường. Nhưng thực chất, phía sau những đống ray thép xếp dài và những đoàn xe tải ra vào mỗi ngày là cả một mạng lưới kim loại trải rộng khắp miền Nam.

Sắt từ đường ray. Thép từ đầu máy. Kim loại từ toa xe. Tất cả chảy qua những bãi kho của Lâm Huê Hồ trước khi đi tiếp đến các lò luyện kim lớn.

Cuộc chơi của Lâm Huê Hồ lúc này không còn là buôn bán một món hàng riêng lẻ nữa. Y không mua một toa xe. Y mua cả đoàn tàu. Y không mua vài đoạn ray.

Y thu gom cả hệ thống đường sắt hơi nước đang dần biến mất, khi ngành hỏa xa bắt đầu chuyển sang những đầu máy chạy dầu diesel hiện đại hơn.

Và trong khi những cỗ máy hơi nước cũ lặng lẽ rời khỏi lịch sử, thì những tấn thép của chúng lại trở thành nền móng cho một đế chế phế liệu mới. Đế chế đó, ở Chợ Lớn, chỉ có một cái tên đứng ở trung tâm. Đó là Lâm Huê Hồ.

***

Sau những chuyến thầu đầu tiên năm 1962, cái tên Lâm Huê Hồ trong ngành hỏa xa không còn xa lạ. Ban đầu y chỉ là mua thanh lý đúng thủ tục theo dạng đấu thầu. Sau đó y dùng đủ chiêu để bao tiêu tất cả. Rồi dần dần, không còn ai đủ khả năng cạnh tranh, mình y ôm hết.

Văn phòng hỏa xa Sài Gòn nằm trong dãy nhà tường vàng cũ kỹ, mái ngói thấp, hành lang dài hun hút. Mùi giấy tờ ẩm mốc trộn với mùi mực in và mùi thuốc lá rẻ tiền tạo thành thứ không khí đặc trưng mùi lữ khách đường xa.

Trên bàn làm việc, những tập hồ sơ dày cộm xếp chồng lên nhau. Con dấu đỏ đặt trong hộp gỗ nhỏ, nắp bật sẵn. Điện thoại bàn thỉnh thoảng reng lên để giao lệnh.

Những ngày sau đó, Lâm Huê Hồ ra vào nơi này như một người quen. Vẫn bộ đồ Tiều Châu đặc trưng vải sẫm màu. Dép lê. Dáng đi chậm. Không nói nhiều. Không bao giờ tỏ ra vội.

Mỗi lần ký xong một thương vụ, những phong bì được trao đi tận tay. Không đặt giữa bàn. Không đếm trước mặt nhau. Chỉ là cái bắt tay chặt hơn một chút, ánh mắt hiểu ý hơn một chút…

“Hoa hồng” của Lâm Huê Hồng không bao giờ nhỏ. Và cũng không bao giờ tới chậm. Trong ngành hỏa xa, từ nhân viên kho bãi cho tới vài quan chức có quyền ký duyệt, nhiều người bắt đầu coi Lâm Huê Hồ như “thần tài”.

Từ đó, những cú điện thoại tới văn phòng của y cũng ngày một nhiều.

Nhiều đoạn đường sắt còn tốt. Tà vẹt gỗ còn cứng. Nhưng trong báo cáo gửi lên, chúng được ghi bằng những dòng chữ quen thuộc: “Bị Việt cộng đặt mìn”, “Bị du kích phá hoại”, “Không bảo đảm an toàn để khai thác”… để biến một đoạn đường ray tốt thành phế liệu hợp pháp.

Nhờ “hoa hồng” đều đặn nên đoàn xe của Lâm Huê Hồ liên tục lăn bánh chở hàng về kho. Trong vài năm liên tục, gần như toàn bộ đầu máy cũ, toa xe thanh lý, ray tháo dỡ… đều lọt vào tay Lâm Huê Hồ.

***

Cuộc đảo chính ngày 1/11/1963 là nhằm lật đổ chính thể Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam, rồi Đảng Cần lao Nhân vị cũng bị giải tán theo. Cuộc đảo chính này do các tướng lĩnh Việt Nam Cộng hòa bất mãn trước cách cai trị của chính quyền Ngô Đình Diệm, đồng thời muốn chấm dứt cuộc khủng hoảng Phật giáo.

Trước đó, chính quyền của Tổng thống Ngô Đình Diệm không thực hiện những thay đổi chính trị theo khuyến cáo của Mỹ.

Cuộc đảo chính đã giết chết anh em Tổng thống là Ngô Đình Diệm và cố vấn Ngô Đình Nhu. Rồi chuyển vai trò lãnh đạo Việt Nam Cộng hòa sang Hội đồng quân sự do Dương Văn Minh đứng đầu.

Cuộc đảo chính được coi là bước ngoặt suy yếu của chế độ Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam.

Kèm theo đó, vào cuối năm 1963 sang đầu năm 1964, tình hình chiến sự ở các vùng ven Sài Gòn – Chợ Lớn bắt đầu căng thẳng hơn trước. Những bản tin về “Việt cộng đặt mìn phá hoại” không còn xa lạ với người dân thành phố.

Trên báo buổi sáng, thỉnh thoảng lại xuất hiện vài dòng ngắn ngủi nói về một cây cầu nhỏ bị phá, một đoạn đường giao thông bị gián đoạn, hay một vụ nổ xảy ra đâu đó ở vùng ven.

Ở Sài Gòn – Chợ Lớn, người ta nghe rồi cũng quen. Chiến tranh đã trở thành thứ âm thanh xa xa, vọng lại từ những cánh đồng và con lộ tỉnh lẻ ngoài kia.

Nhưng riêng trong ngành hỏa xa, những bản báo cáo bắt đầu xuất hiện với tần suất dày đặc đến mức bất thường.

Ban đầu chỉ là một vụ. Một đoạn ray bị nổ mìn ở vùng ven. Thanh ray cong vênh, tà vẹt gỗ văng tung tóe. Đầu máy phải dừng lại giữa đồng. Công nhân đường sắt được điều tới sửa chữa khẩn cấp.

Rồi một vụ khác xảy ra ở một nhánh đường khác…

Một toa xe hàng bị phá hoại trong lúc nằm chờ ở ga phụ. Cửa toa bật tung, khung sắt méo mó. Người ta ghi vào biên bản hai chữ quen thuộc: “nghi bị phá hoại”.

Chỉ vài tháng sau, những báo cáo kiểu đó bắt đầu xuất hiện dồn dập. Hầu như tháng nào cũng có tin: “Một đoạn ray mới bị nổ”, “Một toa xe bị phá hỏng”. Một nhánh đường phải tháo bỏ khẩn cấp vì “không còn bảo đảm an toàn khai thác”.

Những bản báo cáo gửi về văn phòng ngành hỏa xa ngày một dày thêm. Trên bàn làm việc của các viên chức phụ trách kỹ thuật, hồ sơ xếp thành từng chồng cao. Giấy in còn mới, mùi mực chưa kịp phai.

Trong các phòng họp, bản đồ đường sắt được trải rộng trên bàn.

Những tuyến ray chạy từ Sài Gòn tỏa đi các tỉnh phía Nam được vẽ bằng những đường mực xanh đậm. Nhưng theo thời gian, trên tấm bản đồ đó bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều vòng tròn đỏ.

Mỗi vòng tròn là một “khu vực nguy hiểm”.

Những dấu đỏ nhỏ ban đầu chỉ rải rác. Nhưng rồi chúng nối nhau dày đặc dọc theo nhiều tuyến đường. Nhìn từ xa, tấm bản đồ giống như một tấm da bị nổi lên những vết mẩn đỏ li ti.

Các viên chức kỹ thuật đứng quanh bàn bản đồ, áo sơ mi ướt mồ hôi dưới cái nóng nặng nề của Sài Gòn. Quạt trần quay lừ đừ trên đầu, không xua được hết cảm giác ngột ngạt trong phòng.

Viên sĩ quan An ninh Quân đội dùng đầu bút chì gõ nhẹ lên bản đồ, cau mày nhìn những vòng tròn đỏ đang nối dài dọc tuyến đường sắt:

- Tần suất phá hoại tăng nhanh một cách khó giải thích.

Những tuyến đường vốn yên ổn nhiều năm bỗng dưng liên tục xảy ra sự cố. Có đoạn ray vừa sửa xong vài tuần đã lại xuất hiện trong báo cáo mới.

Trong các nhà ga nhỏ nằm rải rác ngoài vùng ven, công nhân đường sắt cũng bắt đầu quen với cảnh tháo dỡ khẩn cấp. Những thanh ray còn tốt bị cẩu lên khỏi nền đá dăm. Tà vẹt gỗ bị lật lên từng lớp. Đường ray bị cắt bỏ, rồi chất lên xe tải chở đi.

Mỗi lần như vậy, trong biên bản đều ghi những dòng gần giống nhau. “Đoạn ray bị nghi phá hoại”; “Không bảo đảm an toàn”; “Đề nghị thanh lý”.

Những dòng chữ ngắn ngủi đó có thể biến một đoạn đường sắt còn sử dụng được thành phế liệu hợp pháp chỉ trong vài trang giấy.

Từ những bãi ga xa xôi, những chuyến xe tải bắt đầu chở các thanh ray cũ, bánh xe đầu máy, khung toa xe tháo dỡ về các kho bãi ở Sài Gòn – Chợ Lớn.

Những đống thép dài, nặng trịch được chất lên nhau như những khúc xương kim loại khổng lồ.

Và ở cuối dòng chảy của những khối thép đó, cái tên xuất hiện thường xuyên nhất trong hồ sơ thu mua vẫn là một người đàn ông gầy gò, mặc áo vải sẫm màu, chân mang dép lê.

Đó là tay chệt Lâm Huê Hồ…

Tại bãi phế liệu ven sông, những chuyến xe tải ra vào nhiều hơn trước. Ray thép được xếp thành từng hàng dài. Bánh xe đầu máy dựng sát bức tường gạch cũ. Tà vẹt gỗ phơi dưới nắng, nhựa đường chảy ra thành những vệt đen sẫm.

Lâm Huê Hồ vẫn đứng lặng lẽ ở góc sân, hai tay chắp sau lưng.

Gió từ bến sông thổi vào mang theo mùi dầu máy và bùn non. Ánh nắng trưa hắt xuống những thanh ray dài khiến chúng lấp lánh ánh kim loại. Trong mắt người ngoài, đó chỉ là một bãi phế liệu lớn.

Nhưng ở một nơi khác, trong những căn phòng làm việc của An ninh Quân đội Việt Nam Cộng hòa, những bản báo cáo và những vòng tròn đỏ trên bản đồ bắt đầu khiến một số người chú ý.

Những sĩ quan mặc quân phục ngồi quanh bàn dài, nhìn vào tấm bản đồ đường sắt đang dần đặc kín dấu đỏ. Một người khẽ nhíu mày:

- Số vụ phá hoại tăng quá nhanh.