Chương 5: Thoát nạn ngoạn mục

Trong chiến tranh Việt Nam, những tuyến đường sắt không chỉ đơn thuần là phương tiện vận chuyển hành khách hay hàng hóa. Chúng còn là những mạch máu hậu cần quan trọng của cả một hệ thống quân sự.

Trên những đường ray thép kéo dài hàng ngàn cây số đó, từng đoàn tàu chở binh lính, lương thực, vũ khí và nhiên liệu liên tục di chuyển từ vùng này sang vùng khác.

Chính vì vậy, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam thường xuyên chọn đường sắt làm mục tiêu phá hoại.

Ở nhiều khu vực, đặc biệt là dọc các tuyến chiến lược miền Trung, những vụ nổ mìn xảy ra gần như trở thành chuyện quen thuộc. Ban ngày đường ray còn nằm im lìm dưới nắng, nhưng chỉ cần một đêm, khi đoàn tàu tuần tra vừa đi qua, một tiếng nổ có thể vang lên giữa đồng vắng.

Sáng hôm sau, người ta chỉ còn thấy những thanh ray bị bẻ cong như những sợi dây thép mềm. Tà vẹt gỗ văng tung tóe trên nền đá dăm. Có đoạn đường bị hất tung cả một quãng dài, đất đá lẫn với kim loại nằm ngổn ngang.

Tuyến Bắc – Nam, con đường sắt xuyên Việt chạy dọc đất nước, là nơi bị phá hoại nhiều nhất. Những đoàn tàu qua các vùng đồi núi miền Trung luôn phải di chuyển trong tình trạng căng thẳng.

Trên đầu máy thường có lính vũ trang canh gác. Hai bên đường ray là rừng rậm, thỉnh thoảng thấp thoáng những ngôi làng nhỏ nằm nép mình dưới chân đồi. Nhưng dù có canh gác, những quả mìn vẫn thỉnh thoảng xuất hiện.

Một đoạn ray vừa sửa xong, vài tuần sau lại có báo cáo mới gửi về: “đường ray bị nổ mìn”. Những đội sửa chữa phải liên tục đi dọc tuyến để khắc phục. Những thanh thép cong vênh được tháo dỡ, thay bằng đoạn ray mới.

Các tuyến nhánh nối vô những khu vực chiến lược cũng không khá hơn. Đặc biệt, tuyến đường sắt răng cưa Tháp Chàm – Đà Lạt từng được ghi nhận là một trong những tuyến bị phá hoại nặng nề nhất.

Tuyến đường này chạy qua những sườn núi cao của dãy Trường Sơn, chỗ địa hình hiểm trở và rừng cây dày đặc. Những đoàn tàu răng cưa chậm chạp bò lên dốc, đầu máy gầm lên từng nhịp nặng nhọc.

Chỉ cần một đoạn ray bị phá, cả tuyến đường bị tê liệt.

Những vụ nổ liên tiếp không chỉ gây thiệt hại vật chất, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng kiểm soát vùng Tây Nguyên và duyên hải của quân đội Việt Nam Cộng hòa. Các đoàn tàu quân sự phải hạn chế di chuyển ban đêm. Nhiều tuyến đường bị gián đoạn trong thời gian dài.

Sau mỗi vụ phá hoại, những đoạn ray cong vênh, những khung toa xe hư hỏng và những bộ phận đầu máy bị tháo dỡ sẽ được đưa về các kho thanh lý.

Đối với ngành hỏa xa, đó là thiệt hại. Nhưng đối với giới buôn phế liệu thép ở Chợ Lớn, đó lại là những khối kim loại khổng lồ chờ được bán theo cân ký. Và người thu gom những khối thép đó nhiều nhất… vẫn là Lâm Huê Hồ.

***

Cuối 1963 đầu 1964, tình hình chiến sự ở các vùng ven Sài Gòn – Chợ Lớn bắt đầu căng thẳng hơn trước. Những bản tin về “Việt cộng đặt mìn phá hoại” không còn xa lạ với người dân Sài Gòn.

Tuy nhiên, tần suất "bị phá hoại" được báo cáo về văn phòng hoả xa ngày một dày thêm. “Đoạn ray bị nghi phá hoại”; “Không bảo đảm an toàn”; “Đề nghị thanh lý”...

Mỗi lần như vậy, trong biên bản đều ghi những dòng gần giống nhau làm cho An ninh Quân đội Việt Nam Cộng hoà sinh nghi nên mở cuộc điều tra.

Ngày 22 tháng 12 năm 1964, bầu trời Sài Gòn xám đục sau một đêm mưa trái mùa. Nước mưa còn đọng thành từng vũng nhỏ trên mặt đường nhựa trước ga Sài Gòn.

Những mái tôn của dãy nhà kho phía sau ga, nhỏ giọt lách tách xuống nền xi măng cũ kỹ. Không khí buổi sáng ẩm nặng, pha lẫn mùi dầu máy và mùi sắt nóng quen thuộc của khu vực đường ray.

Trong sân ga, một đầu máy diesel mới sơn màu xanh đậm đứng im lìm, thân tàu bóng loáng dưới lớp ánh sáng nhợt nhạt của buổi sáng bắt đầu vô mùa xuân miền Nam.

Xa hơn một chút, ở một đường ray phụ, vài đầu máy hơi nước cũ kỹ vẫn nằm đó như những con thú già nua bằng sắt. Lớp sơn đen bong tróc, thân máy phủ một lớp muội than dày.

Trên hành lang của văn phòng hỏa xa, vài viên chức mặc đồng phục bước đi chậm rãi, tay ôm những tập hồ sơ dày cộm. Quạt trần quay lừ đừ trên đầu, phát ra tiếng kẽo kẹt quen thuộc.

Ở cuối hành lang, một tờ thông báo vừa được đóng dấu đỏ và treo lên bảng. Chỉ vài dòng chữ đánh máy, nhưng đủ làm những người trong ngành phế liệu thép chú ý.

Quyết định đấu thầu mới đã được công bố. Nhà thầu trúng thầu toàn bộ phế liệu ngành hỏa xa lần này vẫn là hai cái tên quen thuộc: Du Khê và Lâm Huê Hồ.

Một viên chức trẻ đứng đọc tờ thông báo, rồi quay sang người đồng nghiệp lớn tuổi hơn:

– Lại là họ.

Người kia đẩy gọng kính lên sống mũi, giọng trầm xuống:

– Không có gì lạ.

Ông ta khẽ liếc nhìn dãy đường ray kéo dài ngoài sân ga, chỗ những đầu máy cũ đang chờ ngày tháo dỡ.

– Với tình hình chiến sự như bây giờ… phế liệu còn nhiều lắm.

Bên ngoài ga, những đoàn xe tải bắt đầu lăn bánh trên mặt đường còn ướt nước mưa. Xa xa ở khu vực bến Hàm Tử, bãi phế liệu trên đường Nguyễn Biểu của Lâm Huê Hồ vẫn ồn ào như mọi ngày.

Tiếng búa, tiếng cưa sắt, tiếng kim loại va vào nhau vang lên giữa không khí ẩm lạnh của buổi sáng cuối năm. Một cuộc chơi lớn hơn đang tiếp tục quay vòng.

Sự thay đổi của ngành hỏa xa đang diễn ra từng ngày. Những đầu máy hơi nước cũ bị loại bỏ, những đoạn ray cũ tháo dỡ, những toa xe bị bỏ xó… tất cả đều trở thành phế liệu chờ thanh lý.

Và giờ đây, quyền thu mua phần lớn số phế liệu đó lại rơi vào tay hai người quen thuộc. Tin tức về quyết định đấu thầu không nằm yên trong văn phòng hỏa xa lâu. Chỉ tới buổi trưa cùng ngày, nó đã lan khắp Chợ Lớn.

***

Ở khu bãi phế liệu gần bến Hàm Tử, mấy tay mua bán sắt thép tụ tập dưới mái tôn thấp, vừa uống trà vừa bàn tán. Tiếng búa từ trong kho vẫn vang lên chan chát, nhưng câu chuyện trên bàn trà mới là thứ khiến ai nấy chú ý.

Một người đặt tờ báo xuống bàn, giọng nửa kinh ngạc nửa nghi ngờ:

– Họ trúng thầu nữa đó.

Người bên cạnh nhíu mày:

– Ai?

– Du Khê với Lâm Huê Hồ.

Câu nói vừa dứt, mấy người ngồi quanh bàn nhìn nhau. Hứa Sâm khẽ bật cười khô khốc:

– Chưa điều tra xong mà vẫn trúng thầu… chuyện này không đơn giản đâu.

Một người khác hạ giọng, mắt liếc quanh:

– Phía sau hai người đó chắc có người chống lưng lớn lắm.

Không ai nói thêm, nhưng ai cũng hiểu.

Trong giới buôn phế liệu thép lúc đó, tin này lan đi nhanh như cơn gió lốc. Từ bãi kho ven sông, tới các xưởng luyện kim ở Chợ Lớn. Từ quán cà phê đầu chợ, tới những bàn ăn trong các nhà hàng Hoa kiều. Ở đâu người ta cũng nói nhỏ với nhau cùng một chuyện.

Giữa lúc cuộc điều tra về những vụ “phá hoại đường sắt” liên tục vẫn còn treo lơ lửng, An ninh Quân đội đang soi xét từng bản báo cáo… mà hai cái tên Du Khê và Lâm Huê Hồ vẫn trúng thầu toàn bộ phế liệu ngành hỏa xa.

Điều đó chỉ có thể nói lên một điều. Thế lực đứng phía sau họ không hề nhỏ…

Buổi chiều hôm đó, bãi phế liệu của Lâm Huê Hồ vẫn hoạt động như mọi ngày. Dưới mái tôn rộng, những thanh ray dài được xếp thành từng hàng ngay ngắn. Bánh xe đầu máy dựng sát bức tường gạch. Từng nhóm công nhân cởi trần đang dùng búa lớn tháo những bu lông cũ khỏi khung toa xe. Tiếng kim loại va vào nhau vang dội khắp bãi.

Ở góc sân, Lâm Huê Hồ vẫn đứng đó, hai tay chắp sau lưng. Bộ áo vải Tiều sẫm màu vẫn cũ kỹ như mọi khi. Dép lê dính đầy bụi sắt. Dáng người gầy gò của y nổi bật giữa bãi thép khổng lồ.

Một chiếc xe tải vừa lùi vô cổng kho, chở theo mấy đoạn ray dài vừa tháo dỡ từ tuyến đường ngoại ô. Huỳnh Hương đứng gần đó, tay cầm cuốn sổ nhỏ, nhìn đoàn xe rồi quay sang hỏi:

– Họ nói ngoài kia đang điều tra dữ lắm.

Lâm Huê Hồ không quay lại. Mắt y vẫn nhìn những thanh ray được khiêng xuống khỏi thùng xe, chậm rãi nói:

– Úa lo liệu hết rồi.

Bên ngoài cổng kho, những tay mua bán phế liệu đứng nhìn vô bãi hàng rộng lớn. Họ thấy những đoàn xe tải ra vào liên tục, thấy từng chồng ray thép được chất lên cao quá đầu người.

Nhưng điều họ không bao giờ nhìn thấy là những dòng chữ trên các bản hợp đồng vừa được ký. Đó là quyền thu mua gần như toàn bộ phế liệu của ngành hỏa xa miền Nam. Một quyền lực thầm lặng đang hình thành.

Và cũng là một cuộc chơi mà từ nay, không phải ai trong giới phế liệu cũng có thể bước vào.

***

Sang đầu năm 1965, việc kiểm tra bắt đầu diễn ra quyết liệt hơn.

Buổi sáng, khi sương còn đọng trên những thanh ray chất cao trong bãi, một đoàn người mặc sắc phục An Ninh Quân đội Quốc gia xuất hiện trước cổng kho của Lâm Huê Hồ. Giày da gõ xuống nền đất khô cứng nghe rõ mồn một.

Cửa kho mở ra. Bên trong, ray thép xếp thành hàng ngay ngắn. Bánh xe đầu máy dựng sát tường. Những đống sắt vụn phân loại gọn ghẽ. Không hề có dấu hiệu cất giấu.

Lâm Huê Hồ đứng ở giữa sân, áo vải sẫm màu, hai tay chắp sau lưng. Khuôn mặt gầy gò không biểu lộ cảm xúc. Giấy tờ được yêu cầu xuất trình. Sổ sách được yêu cầu mở ra.

Mọi lô hàng mua vô và xuất đi đều có giấy thanh lý hợp lệ. Và điều quan trọng nhất, trong kho của Lâm Huê Hồ không có thứ gì để chứng minh rằng y đã đấu thầu các thương vụ gần đây. Bởi y không giữ hàng lâu, mua tới đâu bán ngay tới đó.

Đích tới của những kiện hàng phế liệu đó không phải là những lò luyện nhỏ lẻ nằm rải rác trong các xóm lao động quanh Chợ Lớn. Những nơi đó chỉ đủ sức nung chảy vài tấn sắt vụn, đúc thành những thanh thép thô bán cho các tiệm cơ khí nhỏ.

Với số phế liệu khổng lồ từ ngành hỏa xa, từ những đoàn tàu tháo dỡ hay từ kho quân dụng thanh lý cần những lò luyện lớn hơn nhiều. Vì vậy, sau khi rời khỏi bãi kho của Lâm Huê Hồ, những kiện hàng đó được chuyển thẳng tới hai địa chỉ quen thuộc nhất trong ngành sắt thép Chợ Lớn.

Đó là các xưởng luyện kim của Lý Long Thân và Hoàng Kim Quy.

Trong giới làm ăn người Hoa ở Chợ Lớn, hai cái tên này thường được nhắc tới bằng giọng nửa kính nể, nửa dè chừng. Không phải vì họ ồn ào hay khoe khoang, mà bởi quy mô và sức ảnh hưởng của những xưởng thép mà họ sở hữu.

Lý Long Thân được gọi là “vua vải sợi” và “vua sắt thép” ở miền Nam.

Xưởng luyện kim của Lý Long Thân nằm ở một khu đất rộng gần bến sông, chỗ những ống khói cao vút vươn lên giữa bầu trời Chợ Lớn. Từ xa đã có thể nhìn thấy, từng cuộn khói đen cuồn cuộn bay lên ngày đêm không dứt.

Buổi sáng, khi mặt trời vừa lên khỏi những mái nhà lợp ngói cũ kỹ, cổng xưởng của Lý Long Thân đã mở rộng. Từng đoàn xe tải chở phế liệu nối nhau chạy vô, bánh xe nghiến lên nền đất cứng nghe rào rạo.

Bên trong xưởng, lò luyện đỏ rực như miệng núi lửa. Công nhân cởi trần cùi cụi, da sạm đen vì nóng. Họ dùng móc sắt kéo từng mẻ kim loại nóng chảy ra khỏi lò. Ánh thép đỏ hắt lên gương mặt, làm sáng rực trong làn khói dày đặc.

Tiếng búa máy, tiếng sắt thép va với nhau, tiếng lò luyện gầm lên như hơi thở của một con thú khổng lồ.

Phế liệu sau khi được nung chảy sẽ được đúc thành phôi thép. Từ những phôi đó, xưởng của Lý Long Thân sản xuất ra đủ loại sản phẩm: thanh thép, tấm thép, khung thép cho nhà xưởng và công trình xây dựng.

Hàng từ xưởng của Lý Long Thân theo xe tải tỏa đi khắp miền Nam. Những công trình nhà máy, bến cảng, kho hàng hay các con đường mới ở Sài Gòn – Gia Định đều có dấu vết của thép mang nhãn hiệu Lý Long Thân…

Người còn lại là “vua kẽm gai” kiêm Thượng Nghị sĩ Hoàng Kim Quy.

Nếu Lý Long Thân nổi tiếng với những xưởng luyện kim khói đen cuồn cuộn suốt ngày đêm, thì Hoàng Kim Quy lại kín tiếng hơn nhiều.

Xưởng của ông ta nằm sâu trong một khu đất rộng phía ngoài Chợ Lớn, tường gạch cao bao quanh. Cổng sắt lớn chỉ mở khi có xe chở hàng ra vào. Bên ngoài nhìn vô, ít ai đoán được quy mô hoạt động bên trong.

Nhưng những người trong giới làm ăn đều biết, Hoàng Kim Quy không phải là người thích làm thép đại trà. Xưởng của y chuyên nhận những đơn đặt hàng đặc biệt.

Thép tấm cho doanh trại quân đội. Khung sắt cho kho quân nhu. Các bộ phận kim loại dùng cho tàu vận tải hoặc phương tiện quân sự.

Những đơn hàng đó không xuất hiện công khai trên thị trường. Chúng thường tới từ những hợp đồng kín giữa doanh nghiệp và các đơn vị quân sự hay các hãng vận tải lớn.

Phế liệu từ hỏa xa, từ tàu biển thanh lý, từ kho quân dụng… khi rơi vào tay Lâm Huê Hồ sẽ không nằm lại lâu trong bãi kho ven bến Hàm Tử. Sau khi được phân loại và tập kết, chúng lập tức được chất lên xe tải.

Những đoàn xe đó rời khỏi bãi phế liệu từ sáng sớm. Bánh xe lăn qua những con đường còn ẩm hơi sương của Chợ Lớn, chở theo từng thanh ray dài, từng bánh xe đầu máy nặng trịch hay những khung thép tháo ra từ thân tàu.

Đích tới của chúng chính là những lò luyện khổng lồ của Lý Long Thân và Hoàng Kim Quy. Nói cách khác, phế liệu trong tay Lâm Huê Hồ chính là nguyên liệu đầu vô cho hai ông “vua thép” lớn nhất Chợ Lớn lúc bấy giờ.

Và khi đã có hai người này đứng ra bao tiêu, gần như không có khối lượng phế liệu nào là quá lớn. Bởi vậy khi đoàn kiểm tra tới, kho của Lâm Huê Hồ chỉ còn những lô hàng lẻ tẻ. Không có khối lượng nào đủ lớn để quy kết.

Nhưng với kho của Du Khê thì câu chuyện lại hoàn toàn khác.

***

Buổi sáng hôm đoàn kiểm tra tới nơi, bãi phế liệu của Du Khê nằm ở một khu đất rộng gần rìa Chợ Lớn vẫn còn phủ lớp sương mỏng. Mặt đất lổn nhổn đá dăm, bùn khô lẫn dầu nhớt cũ tạo thành những vệt đen bóng. Xa xa, vài mái tôn thấp dựng tạm làm nhà kho, lớp kẽm bạc đã xỉn màu sau nhiều năm phơi nắng mưa.

Khi chiếc xe Jeep của đoàn kiểm tra dừng lại trước cổng, tiếng động cơ khô khốc phá tan không khí buổi sáng còn yên ắng. Mấy người công nhân đang khiêng một thanh ray dài bỗng khựng lại. Họ đứng lặng nhìn về phía cổng, mồ hôi trên trán túa ra đầm đìa.

Ba người mặc sắc phục An ninh Quân đội Quốc gia bước xuống xe. Giày da đen đạp xuống nền đất nghe lạo xạo. Một người trong số họ mở sổ, rồi nhìn quanh bãi kho đang bừa bộn trước mặt.

Khung cảnh trước mắt không giống như những kho hàng gọn gàng của Lâm Huê Hồ. Ray cũ nằm chất thành đống cao ngang đầu người, lẫn lộn đủ loại. Thanh dài, thanh ngắn, có cái còn dính đầy bùn đất chưa kịp lau rửa.

Tà vẹt gỗ cũ bị vứt ngổn ngang còn mới trát. Một góc bãi còn chất đầy bánh xe đầu máy, vòng thép nặng trịch xếp chồng lên nhau thành từng đóng cao vút.

Phía sau bãi, một toa xe hàng bị tháo dở nằm chỏng chơ giữa nắng. Cửa trượt bị gỡ ra đặt bên cạnh. Khung sắt lộ ra như bộ xương khổng lồ bị lột da. Những bu lông còn mới nằm rải rác dưới đất.

Mùi kim loại, mùi dầu nhớt cũ và mùi gỗ tà vẹt trộn vô nhau tạo thành thứ mùi nặng nề, đặc trưng của bãi phế liệu. Một viên sĩ quan nhìn quanh một vòng rồi quay sang hỏi:

– Chủ kho đâu?

Một người công nhân đưa tay chỉ về phía căn nhà gỗ nhỏ cuối bãi. Lát sau, Du Khê xuất hiện.

Khác với vẻ ngoài lặng lẽ của Lâm Huê Hồ, Du Khê có dáng người to bè, khuôn mặt vuông, nước da sạm nắng. Nhưng hôm đó, khi bước ra trước đoàn kiểm tra, vẻ tự tin quen thuộc của y dường như biến mất.

Áo sơ mi trắng mặc vội, cổ áo chưa kịp cài hết nút. Trên trán Du Khê lấm tấm mồ hôi dù buổi sáng còn chưa nắng gắt. Một viên chức trong đoàn kiểm tra mở sổ, gằn giọng:

– Chúng tôi cần kiểm tra kho phế liệu.

Du Khê gật đầu liên tục, cố nặn ra một nụ cười gượng:

– Dạ… các ông cứ xem.

Nhưng càng đi sâu vô bãi kho, sắc mặt của Du Khê càng tái đi. Những thanh ray chưa phân loại nằm chất đống. Những toa xe tháo dở chưa kịp xử lý. Nhiều lô hàng vẫn còn nguyên dấu sơn cũ của ngành hỏa xa.

Rõ ràng, Du Khê đã giữ hàng lại quá lâu.

Khác với Lâm Huê Hồ, luôn bán đi gần như ngay lập tức. Còn Du Khê lại có thói quen gim hàng. Y tin rằng nếu giữ thêm vài tháng, giá thép có thể tăng lên, lợi nhuận sẽ lớn hơn nhiều. Nhưng chính sự tham lam đó đã trở thành cái bẫy.

Một viên sĩ quan dừng lại trước đống ray thép cao ngất, đưa tay gõ nhẹ vào thanh kim loại nặng trịch. Ông ta quay sang người đồng nghiệp:

– Hàng này mới tháo.

Người kia gật đầu, ghi chép vài dòng vô sổ. Du Khê đứng phía sau, hai tay đan vào nhau bức rứt, ánh mắt liên tục van nài dù miệng không nói thành lời. Không khí trong bãi kho trở nên nặng nề…

Rồi vài ngày sau cuộc kiểm tra đó, hồ sơ của Du Khê bắt đầu xuất hiện trong danh sách điều tra. Tin tức lan ra nhanh chóng trong giới mua bán phế liệu. Người ta nói nhỏ với nhau ở quán cà phê đầu chợ, ở các bãi kho ven sông, ở những xưởng luyện kim của người Hoa.

Du Khê bị dính…

Giữa năm 1965, cái tên Du Khê bắt đầu xuất hiện ở một nơi hoàn toàn khác…

Buổi sáng trước tòa, bậc thềm đá xám lúc nào cũng đông người ra vô. Những luật sư mặc áo vest đen đứng thành từng nhóm nói chuyện nho nhỏ. Xa xa, vài cảnh sát đứng dựa tường hút thuốc.

Giữa dòng người đó, Du Khê xuất hiện với dáng vẻ khác hẳn trước kia. Y không còn bước đi ngang tàng trong các bãi kho nữa. Thay vào đó là dáng đi lầm lũi, vai hơi cúi xuống.

Trên tay y lúc nào cũng ôm một chiếc cặp da dày cộm hồ sơ. Những tờ giấy đánh máy, những biên bản kiểm tra, những bản báo cáo nhét đầy bên trong. Mặt Du Khê xám xịt. Mắt thâm quầng vì nhiều đêm mất ngủ.

Mỗi lần bước lên bậc thềm tòa án, ánh mắt y đều tránh né những người quen trong giới làm ăn đứng bên ngoài.

Rồi phiên tòa này nối tiếp phiên tòa khác. Có khi chỉ vài tuần sau, người ta lại thấy Du Khê xuất hiện lần nữa trước cổng tòa.

Ở các quán cà phê Chợ Lớn, câu chuyện về Du Khê trở thành đề tài bàn tán:

– Giữ hàng kiểu đó dính là phải.

Ngoài đường, xe xích lô vẫn lộc cộc chạy qua, tiếng người bán hàng vẫn rao vang khắp xóm. Nhưng với Du Khê, năm 1965 gần như trôi qua trong những hành lang tòa án, trong những căn phòng xét xử ngột ngạt và trong những chồng hồ sơ ngày càng dày thêm.

Còn ở một nơi khác trong Chợ Lớn, bãi phế liệu của Lâm Huê Hồ vẫn hoạt động đều đặn như chưa từng có chuyện gì xảy ra.