Chương 8: Sụp đổ

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Sài Gòn đổi khác gần như chỉ sau một đêm.

Những con đường từng đông đúc xe hơi và xe tải chở hàng trở giờ nên trầm lắng hơn. Các tiệm buôn lớn ở Chợ Lớn bắt đầu đóng cửa sớm. Nhiều bảng hiệu chữ Hoa lặng lẽ được gỡ xuống, chỉ còn mấy cái móc lủng lẳng trước căn nhà im ắng.

Trong giới làm ăn người Hoa, một nỗi lo lắng âm thầm lan rất nhanh. Những “ông vua kinh tế” từng một thời thao túng các ngành vải sợi, gạo, bột ngọt, kim khí, hàng điện tử… bỗng nhiên trở nên thận trọng hơn bao giờ hết. Họ ít xuất hiện nơi công cộng, những bữa tiệc linh đình cũng dần biến mất.

Ai cũng hiểu rằng thời thế đã đổi. Trong những căn phòng kín phía sau các tiệm buôn, các cuộc bàn bạc diễn ra liên tục. Người ta thì thầm với nhau về tương lai, về những thay đổi có thể xảy ra, và quan trọng nhất là về tài sản của mình.

Chỉ trong vài tuần lễ, một cơn sóng ngầm bắt đầu cuộn lên trong cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn. Các “vua không ngai” vội vã tẩu tán tài sản. Những kho hàng được bán nhanh. Những lô đất được sang tay gấp. Những tiệm buôn lớn nhỏ âm thầm đổi chủ.

Nhiều thương vụ được thực hiện chỉ trong vài ngày, thậm chí vài giờ. Không ai còn mặc cả quá lâu. Giá cả bị hạ xuống nhanh chóng. Người ta chấp nhận bán rẻ hơn giá thật rất nhiều, miễn là đổi được thành tiền mặt.

Nhưng tiền mặt cũng không phải thứ họ cần giữ lâu. Thứ họ tìm kiếm lúc đó chỉ có vàng.

Những tiệm vàng ở Chợ Lớn bỗng nhiên đông nghẹt người. Bên ngoài, cửa tiệm vẫn mở cửa bình thường như mọi ngày. Nhưng phía trong, những cuộc giao dịch lớn diễn ra liên tục.

Những túi tiền dày được đặt lên bàn. Những thỏi vàng nhỏ được cân nhanh rồi gói lại. Có những thương gia chỉ trong một buổi chiều đã mua hàng trăm lượng vàng. Một chủ tiệm kim khí nói nhỏ:

– Tiền để vậy không yên tâm. Phải đổi hết sang vàng.

Rồi cơn sốt vàng lan khắp Chợ Lớn.

Trong hoàn cảnh đó, cái tên Lâm Huê Hồ lại một lần nữa được nhắc tới nhiều hơn bao giờ hết. Bởi lẽ, trong suốt nhiều năm trước đó, dòng tiền của cả cộng đồng người Hoa phần lớn đều đi qua tay y.

Y biết rõ ai có bao nhiêu tiền, ai đang nắm giữ bao nhiêu tài sản, và ai đang cần tìm một con đường an toàn để chuyển chúng đi. Lâm Huê Hồ cũng bắt đầu chuyển tài sản của mình sang vàng.

Những xấp tiền mặt trong tủ dần dần biến thành những thỏi kim loại vàng óng được cất kỹ trong những chiếc rương gỗ. Nhưng y không chỉ mua vàng cho riêng mình…

Chẳng bao lâu sau, một đường dây mới được hình thành. Một đường dây chuyển tiền – mua vàng – đưa ra nước ngoài. Những đại gia, những thương gia lớn của Chợ Lớn bắt đầu tìm tới Lâm Huê Hồ nhiều hơn trước…

Trong căn phòng quen thuộc ở Trần Chánh Chiếu, một thương gia lớn tuổi bước vô:

– Tôi cần chuyển ít tiền ra ngoài.

Lâm Huê Hồ nhìn ông ta một lúc rồi hỏi:

– Bao nhiêu?

Người kia hạ giọng:

– Năm triệu.

Lâm Huê Hồ gật đầu.

Tiền được đưa tới. Sau đó nó được đổi thành vàng. Rồi bằng nhiều con đường khác nhau, những thỏi vàng đó đã rời khỏi Sài Gòn.

Có khi chúng được mang ra biển. Có khi theo những chuyến tàu buôn. Có khi đi qua những đường dây quen biết từ trước. Mỗi chuyến như vậy đều có sự tham gia của nhiều người. Nhưng người đứng ở trung tâm của mạng lưới đó vẫn là Lâm Huê Hồ.

Chỉ trong một thời gian ngắn, y trở thành người tổ chức một đường dây quy mô lớn chuyên nhận tiền của các đại gia để đổi vàng và chuyển ra nước ngoài. Những cuộc gặp gỡ diễn ra kín đáo trong các căn nhà quen thuộc.

Đối với nhiều thương gia, đó là con đường duy nhất để bảo toàn tài sản.

Và một lần nữa, dòng tiền khổng lồ của Chợ Lớn lại chảy qua tay Lâm Huê Hồ. Chỉ có điều lần này, nó không quay vòng trong những cuốn sổ ghi nợ nữa. Nó đang chảy ra khỏi Sài Gòn.

***

Trong đường dây đó, mỗi người đều giữ một vai trò rất rõ ràng.

Lâm Huê Hồ đứng ở vị trí trung tâm. Với mạng lưới quan hệ chằng chịt trong cộng đồng Hoa kiều Chợ Lớn, y phụ trách huy động nguồn tiền. Những thương gia lớn nhỏ từng vay tiền của y trước đây giờ lại tìm đến, nhưng không còn để ký sổ vay mượn nữa.

Họ mang theo những túi tiền nặng trĩu, đặt xuống bàn:

– Nhờ A Chệt chuyển giùm.

Lâm Huê Hồ chỉ gật đầu. Y không hỏi nhiều. Những khoản tiền đó lập tức được ghi lại trong cuốn sổ riêng, rồi chuyển tiếp sang khâu tiếp theo. Khâu đó do Mã Tuyên đảm nhiệm.

Là Tổng Bang trưởng, Mã Tuyên có quan hệ rộng khắp trong các tiệm vàng và các bang hội ở Chợ Lớn. Ông ta đi lại giữa những con đường quen thuộc của Chợ Lớn. Từ Triệu Quang Phục tới Khổng Tử, từ Chợ Bình Tây tới các tiệm vàng nằm sâu trong những con hẻm nhỏ.

Tiền từ tay Lâm Huê Hồ nhanh chóng được đổi thành vàng. Những thỏi vàng nhỏ, bọc giấy dầu cẩn thận, được cân trên những chiếc cân tiểu ly quen thuộc của các tiệm vàng. Người bán chỉ liếc qua, cân nhanh, rồi gói lại.

Không ai nói to. Nhưng những giao dịch lớn vẫn diễn ra liên tục. Sau đó, số vàng đó lại được chuyển sang tay Trần Thanh Hà và Trang Trinh Nghi. Hai người này phụ trách khâu nguy hiểm nhất. Đó là đưa vàng ra khỏi Việt Nam.

Những chuyến hàng lậu được sắp xếp qua nhiều con đường khác nhau. Có chuyến đi theo các tàu buôn, có chuyến được cất giấu trong hàng hóa, có chuyến lại theo những mối quan hệ đã được thiết lập từ trước với các đầu nậu ở nước ngoài.

Điểm tới cuối cùng thường là Hồng Kông, chỗ vàng có thể được bán lại hoặc chuyển tiếp sang các thị trường khác. Toàn bộ đường dây vận hành khá trơn tru.

Tiền từ các đại gia ở Chợ Lớn chảy vào tay Lâm Huê Hồ. Từ đó chuyển sang Mã Tuyên để mua vàng. Rồi qua Trần Thanh Hà và Trang Trinh Nghi để đưa ra nước ngoài…

Những dòng tiền lớn cứ thế âm thầm rời khỏi Sài Gòn. Nhưng hoạt động ráo riết đó không thể che giấu mãi. Trong suốt một thời gian ngắn, giá vàng ở miền Nam tăng lên với tốc độ chóng mặt.

Ở các tiệm vàng Chợ Lớn, giá vàng gần như thay đổi từng ngày. Những người mua bán vàng lâu năm cũng phải ngạc nhiên trước cơn sốt chưa từng có. Cả chợ đang gom vàng.

Hậu quả là giá vàng bị đẩy lên cao liên tục, gây ra một hiện tượng mà nhiều người lúc bấy giờ gọi là “chảy máu vàng”. Rồi kim loại quý của cả một vùng kinh tế Việt Nam bị rút dần ra ngoài.

Những biến động bất thường đó nhanh chóng lọt vào tầm theo dõi của cơ quan chức năng. Cũng khi đó, Lâm Huê Hồ và những người trong đường dây cũng bắt đầu cảm thấy nguy hiểm đang tới gần.

Tin tức rò rỉ từ nhiều phía. Những cuộc kiểm tra bất ngờ. Những lời cảnh báo kín đáo từ những người quen biết…

Trong căn phòng phía sau nhà ở Trần Chánh Chiếu của Lâm Huê Hồ, vài người ngồi quanh chiếc bàn gỗ quen thuộc. Không khí nặng nề khác hẳn những lần trước. Mã Tuyên nói nhỏ:

– Tình hình không ổn.

Trang Trinh Nghi im lặng một lúc rồi gật đầu.

Lâm Huê Hồ vẫn ngồi lặng lẽ như thường lệ. Nhưng y không im lặng được lâu, chậm rãi nói:

– Phải đi thôi.

Quyết định được đưa ra nhanh chóng. Họ chuẩn bị đóng tàu để vượt biên. Những chuyến đi thần tốc như vậy lúc bấy giờ xảy ra như cơm bữa. Nhiều thương gia đã lặng lẽ rời khỏi Sài Gòn theo những con đường tương tự.

Một chiếc tàu được chuẩn bị. Vàng và tiền được gom lại. Mọi thứ được sắp xếp trong bí mật. Nhưng lần này, mọi việc không còn thuận lợi như trước. Bởi vì cơ quan An ninh cách mạng đã nhanh chân hơn họ…

***

Những ngày đầu tháng 9 năm 1975, căn nhà của Lâm Huê Hồ trên đường Trần Thanh Cần trở nên khác thường.

Ban ngày cửa vẫn khép hờ như mọi khi. Người ngoài nhìn vô chỉ thấy căn nhà cũ kỹ quen thuộc, chỗ từng có rất nhiều người ra vào ký sổ vay tiền trước đây. Tuy nhiên, phía trong không khí căng thẳng và vội vã hơn hẳn.

Những gói đồ nhỏ được mang tới rồi mang đi. Những cuộc nói chuyện diễn ra trong phòng kín. Người quen ra vào nhanh chóng, ít khi dừng lại lâu. Nhiều người đặt câu hỏi, họ đang chuẩn bị cho một chuyến đi chăng?

Đúng vậy! Theo kế hoạch, một chiếc tàu đã được sắp xếp sẵn. Khi mọi thứ hoàn tất, nhóm của Lâm Huê Hồ sẽ rời Sài Gòn theo đường biển, mang theo số vàng và tài sản đã kịp thu gom trong nhiều tháng trước đó.

Nhưng kế hoạch chưa kịp thực hiện. Bởi những biến động đó không qua được con mắt của cơ quan an ninh.

Giá vàng tăng bất thường. Những giao dịch lớn diễn ra liên tục. Và đặc biệt, một số cái tên quen thuộc trong giới làm ăn Chợ Lớn bỗng nhiên xuất hiện trong cùng một đường dây.

Một cán bộ an ninh sau này kể lại:

– Lúc đó chúng tôi biết chắc phải có một đầu mối đứng phía sau.

Những cuộc theo dõi âm thầm bắt đầu. Một số người ra vào nhà Lâm Huê Hồ được ghi nhận. Những chuyến đi bất thường tới các tiệm vàng cũng được chú ý. Tấm lưới đang siết lại từng chút một…

Sáng ngày 10 tháng 9 năm 1975, khi Lâm Huê Hồ cùng một số người thân tín đang tập trung trong căn nhà trên đường Trần Thanh Cần để chuẩn bị rời đi, lực lượng công an bất ngờ ập vô kiểm tra.

Cánh cửa gỗ sẫm màu vốn thường khép hờ bị mở tung.

- Công an đây!

Những người có mặt trong nhà chưa kịp phản ứng thì toàn bộ khu vực đã bị phong toả, kiểm soát. Cuộc khám xét bắt đầu ngay lập tức.

Trong căn phòng phía sau, trên chiếc bàn gỗ quen thuộc, người ta còn tìm thấy mấy cuốn sổ dày cộm đã sờn bìa. Những trang giấy bên trong ghi kín tên tuổi và số tiền vay mượn của hàng trăm người.

Có những cái tên nổi tiếng của Chợ Lớn. Có những món nợ lên tới hàng trăm triệu đồng. Nhưng từ giây phút đó, những cuốn sổ ấy chỉ còn là những trang giấy vô nghĩa, nhưng nó là bằng chứng để buộc tội Lâm Huê Hồ.

Ban đầu, căn nhà trông không có gì đặc biệt. Những chiếc bàn gỗ cũ, vài chiếc tủ, những cuốn sổ ghi chép quen thuộc… tất cả đều giống như những gì người ta vẫn thấy từ trước. Nhưng khi công an kiểm tra kỹ hơn, những nơi cất giấu tài sản bắt đầu lộ ra.

Trên những xà nhà gỗ, chỗ thường chỉ có bụi bám, người ta phát hiện những gói giẻ rách được nhét kín. Những viên gạch thông gió trên tường cũng được tháo ra. Bên trong những gói giẻ cũ kỹ đó là những thỏi vàng vàng óng.

Khi kiểm đếm, tổng cộng hơn 400 lượng vàng đã được phát hiện trong căn nhà. Và rồi Lâm Huê Hồ bị bắt ngay tại chỗ.

Chiều hôm đó, tin Lâm Huê Hồ bị bắt lan ra khắp Chợ Lớn nhanh hơn cả gió. Ở quán cà phê đầu chợ Bình Tây, mấy ông Hoa kiều ngồi im lặng rất lâu. Có người khẽ nói:

– Vậy là A Chệt tiêu rồi.

Người khác thở dài:

– Hồi trước ai cũng nói tiền của Chợ Lớn nằm trong tay ổng. Tiền nhiều quá… giờ cũng không giữ được.

Cùng bị bắt với y còn có bảy người khác trong đường dây. Trong số đó có những cái tên từng rất quen thuộc trong giới làm ăn Chợ Lớn:

Mã Tuyên - Tổng Bang trưởng, Trần Thanh Hà - người tham gia đường dây vận chuyển vàng, Trang Trinh Nghi (Trang Tôn), Đào Tắc Kinh - một thương gia lớn từng được gọi là “vua xăng dầu”…

Những người này trước đó đều là những nhân vật có thế lực trong cộng đồng người Hoa, từng nắm trong tay những nguồn tiền khổng lồ. Giờ đây, tất cả đều bị còng tay đưa đi.

Cuộc điều tra chưa dừng lại ở đó.

Sau khi khám xét căn nhà trên đường Trần Thanh Cần, cơ quan công an tiếp tục tiến hành kiểm tra những kho hàng của Lâm Huê Hồ. Hai địa điểm được xác định là nơi cất giấu tài sản của y.

Đó là số 190 đường Nguyễn Biểu và số 203 đường Dương Công Trừng. Những kho này trước đây vốn được dùng để chứa phế liệu, chứa kim loại và hàng hóa. Nhưng khi mở cửa kho ra, cảnh tượng bên trong khiến nhiều người phải bất ngờ.

Trong các góc kho, dưới những đống hàng cũ, người ta phát hiện hàng trăm gói giẻ rách được buộc chặt. Bên trong đều là vàng được gói kỹ. Những gói vàng đó được cất giấu xen lẫn giữa các đống hàng, trong các thùng gỗ.

***

Trước ngày giải phóng, nhắc tới Lâm Huê Hồ, người ta không gọi y là thương gia lớn, càng không gọi là ông chủ ngân hàng. Người ta chỉ xì xầm với nhau trong những quán cà phê đầu chợ, trong các tiệm vải bên đường hay ở những bàn trà trong hội quán:

“Tiền ở Chợ Lớn đều phải đi qua tay Lâm Huê Hồ hết”,

“Ông ta là vua ngân hàng”.

Cái danh đó không phải do báo chí đặt ra, cũng không phải do chính quyền công nhận. Nó lan đi bằng những câu nói nhỏ, những cái gật đầu ngầm hiểu giữa những người làm ăn với nhau.

Lâm Huê Hồ không có bảng hiệu ngân hàng. Không có tòa nhà cao tầng.
Không có phòng giao dịch sáng choang với những hàng loạt cửa kiếng. Cái gọi là “ngân hàng” của y chỉ là hai căn nhà cũ kỹ nằm trong những con đường đông đúc của Chợ Lớn.

Cửa gỗ sẫm màu, bản lề cũ mòn mỏi lúc nào cũng khép hờ, như thể bên trong không có chuyện gì quan trọng xảy ra. Nhưng ai bước qua cánh cửa đó, đều biết nó đang giữ một phần rất lớn dòng tiền của cả Chợ Lớn.

Trong căn phòng phía sau, vài chiếc bàn gỗ thấp đặt sát tường. Trên bàn là những cuốn sổ dày cộm, bìa sờn, mép giấy đã ngả màu vàng vì bị lật đi lật lại quá nhiều lần. Bên cạnh là những xấp tiền buộc dây thun, đôi khi được bỏ vô những chiếc tủ gỗ cũ.

Mấy thư ký trẻ ngồi lui cui ghi chép. Người ra vô lặng lẽ. Không ai nói to, không ai đứng lâu ngoài cửa. Nhưng từ những căn phòng nhỏ đó, tiền được rút ra. Rồi tiền lại được gom vô. Tiền quay vòng không nghỉ.

Có những lúc chỉ trong một buổi sáng, hàng chục món vay được ký. Có món chỉ vài chục ngàn đồng của một tiểu thương. Nhưng cũng có món lên tới vài trăm triệu cho một cú áp phe lớn.

Tất cả đều được ghi lại ngay ngắn bằng những dòng chữ vội vàng trong cuốn sổ. Một thương gia từng nói nửa đùa nửa thật:

– Ai muốn vay bao nhiêu tiền, A Chệt đều có cách xoay ra. Chính quyền quản lý ngân hàng thì được, chứ quản lý A Chệt thì… bó tay.

Quả thật, không có điều luật nào có thể áp vô cách làm ăn của Lâm Huê Hồ. Y không mở ngân hàng, không huy động vốn công khai, không phát hành giấy tờ. Mọi thứ chỉ dựa trên một chữ tín và những cuốn sổ ghi nợ.

Chính cái “lạ lùng” đó làm nên cái danh “vua ngân hàng” của y.

Một ông vua không ngai.

Một ngân hàng không bảng hiệu.

Và cũng là chủ nợ của rất nhiều ông chủ khác.

Những cái tên lẫy lừng của Chợ Lớn – những người mà bên ngoài ai cũng tưởng giàu có, sang trọng hơn y gấp trăm lần, lại không ít lần cũng phải bước qua cánh cửa gỗ của y để ký vào cuốn sổ mượn tiền.

Nếu ai đó vô tình gặp mặt vợ chồng Lâm Huê Hồ ngoài đường, có lẽ họ sẽ không nghĩ đây là người nắm giữ một mạng lưới tiền bạc khổng lồ của Chợ Lớn.

Lâm Huê Hồ vẫn mặc những chiếc áo vải Tiều sẫm màu, bạc phếch vì giặt nhiều lần. Quần rộng, ống hơi xắn lên. Đôi dép lê cũ kêu lẹp xẹp trên nền gạch.

Còn vợ y, bà Huỳnh Hương cũng giản dị không kém. Bà thường mặc áo vải bình dị, tóc búi gọn sau gáy. Hai người đi bên nhau giữa chợ mà trông chẳng khác gì những tiểu thương bình thường.

Nếu có ai đó nhìn tấm áo sờn bạc của vợ chồng họ, nhìn dáng đi lặng lẽ rồi lầm tưởng họ chỉ là những người mua bán ve chai đồng nát… thì cũng chưa hẳn là sai. Bởi chính từ đống ve chai, đống phế liệu bụi bặm mà cuộc đời Lâm Huê Hồ đã bắt đầu.

Chỉ vài chục năm trước, Lâm Huê Hồ vẫn còn là một người mua bán ve chai lặng lẽ giữa Chợ Lớn. Từ những đống sắt vụn, những thanh ray cũ, y bước từng bước lên đỉnh cao của thế giới tiền bạc.

Có lúc, cả Chợ Lớn phải quay quanh những cuốn sổ của y để tạo nguồn vốn. Nhưng rồi cũng chính những cuốn sổ cũ kỹ đó, mọi thứ kết thúc.

Như vậy, huyền thoại về “vua ngân hàng không có ngân hàng” – người từng được xem là trung tâm tiền tệ của cộng đồng Hoa kiều ở Sài Gòn – Chợ Lớn đã sụp đổ.

LỜI KẾT

Câu chuyện về Lâm Huê Hồ khép lại như vậy.

Một con người bắt đầu từ những đống sắt vụn, những thanh ray bỏ đi và những bãi phế liệu bụi bặm ven bến Hàm Tử. Không có gia thế, không có vốn liếng, cũng không có những bệ phóng quyền lực. Chỉ có sự nhẫn nại, sự khôn khéo và một khả năng nhìn ra cơ hội ở những chỗ người khác bỏ qua.

Từ những mảnh kim loại gỉ sét của đường sắt, Lâm Huê Hồ bước dần vô thế giới buôn bán phế liệu. Từ phế liệu, y bước sang những vụ áp phe lớn hơn. Và từ đó, bằng mạng lưới quen biết chằng chịt trong cộng đồng người Hoa Chợ Lớn, y dựng nên một hệ thống tín dụng đặc biệt – một “ngân hàng” không bảng hiệu, không giấy phép, không quầy giao dịch.

Trong nhiều năm liền, dòng tiền của Chợ Lớn âm thầm chảy qua tay y.

Những ông vua vải sợi, vua gạo, vua bột ngọt… những người tưởng như giàu có và quyền lực bậc nhất của Sài Gòn – Chợ Lớn, cũng không ít lần phải ký tên vô những cuốn sổ ghi nợ đặt trên chiếc bàn gỗ cũ trong căn nhà nhỏ của Lâm Huê Hồ.

Không có khai trương rầm rộ, không có những tòa nhà nguy nga, cũng không có bảng hiệu sáng đèn. Tất cả vận hành bằng một thứ đơn giản hơn nhiều. Đó là chữ tín.

Chính chữ tín đó đã giúp Lâm Huê Hồ trở thành “vua ngân hàng” trong thế giới buôn bán của người Hoa Chợ Lớn. Nhưng lịch sử không bao giờ đứng yên.

Những biến động của thời cuộc đã cuốn đi rất nhiều số phận, rất nhiều sự nghiệp. Khi dòng chảy của lịch sử đổi hướng, những đế chế tưởng như vững chắc nhất cũng có thể sụp đổ chỉ trong một khoảnh khắc.

Đế chế tiền bạc của Lâm Huê Hồ cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Một buổi sáng tháng 9 năm 1975, cánh cửa gỗ sẫm màu trên con đường Trần Thanh Cần bị mở tung. Những cuốn sổ ghi nợ, những gói vàng giấu kín trong các xà nhà, trong những viên gạch thông gió… tất cả đều được đưa ra ánh sáng.

Từ đó, cái tên Lâm Huê Hồ dần trở thành một câu chuyện của quá khứ. Nhưng câu chuyện đó vẫn còn nhiều điều đáng để suy ngẫm.

Bởi đằng sau nó không chỉ là cuộc đời của một con người. Đó còn là hình ảnh của cả một giai đoạn lịch sử của Sài Gòn – Chợ Lớn. Chỗ tiền bạc, cơ hội và rủi ro luôn đan xen nhau trong từng bước làm ăn của biết bao con người.

Những con đường ở Chợ Lớn hôm nay vẫn đông đúc như ngày nào. Những bảng hiệu mới đã thay thế những bảng hiệu cũ. Những thế hệ thương gia mới tiếp tục tới rồi đi.

Nhưng ở đâu đó trong những câu chuyện cũ của Chợ Lớn, người ta vẫn còn nhắc lại một cái tên. Một người đàn ông gầy gò, mặc áo vải Tiều sẫm màu, đi đôi dép lê cũ, đứng lặng lẽ sau chiếc bàn gỗ với những cuốn sổ ghi nợ dày cộm.

Một người từng được gọi bằng cái tên rất lạ:

“Vua ngân hàng không có ngân hàng”./.