Tại dự án Luật Quản lý thuế (thay thế) đang lấy ý kiến, với việc xóa bỏ thuế khoán từ năm 2026, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung quy định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh áp dụng cơ chế tự khai, tự nộp thuế theo phương pháp tính thuế trực tiếp (tỷ lệ phần trăm trên doanh thu).

Định hướng từ năm sau, ngành thuế sẽ phân loại cá nhân, hộ kinh doanh theo doanh thu để áp dụng phương pháp quản lý. Nhóm 1 dưới ngưỡng doanh thu chịu thuế (dưới 200 triệu đồng/năm). Nhóm 2 từ 200 triệu đồng/năm đến dưới 1 tỷ đồng/năm. Nhóm 3 từ 1 - 3 tỷ đồng/năm (với lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng) và 1 - 10 tỷ đồng/năm (với lĩnh vực thương mại, dịch vụ). Nhóm 4 trên 10 tỷ đồng/năm.

Sau khi xóa thuế khoán, hộ kinh doanh thuộc nhóm 1 và nhóm 2 được khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử. Lộ trình áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cho hộ kinh doanh nhóm 2 từ 2027 - 2028.

Hộ kinh doanh nhóm 3 và nhóm 4 thuộc diện bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền khi bán lẻ.

Về sổ sách kế toán, nhóm 1 và nhóm 2 chỉ ghi chép thu chi đơn giản theo mẫu (phần mềm) của Bộ Tài chính. Nhóm 3 sẽ thực hiện chế độ kế toán đơn giản (sửa đổi Thông tư 88/2021/TT-BTC theo hướng tập trung vào việc sửa đổi các biểu mẫu kế toán, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giúp các hộ kinh doanh giảm chi phí, thời gian và công sức tuân thủ quy định). Nhóm 4 áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 88/2021/TT-BTC.

Ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế, Bộ Tài chính - cho biết, ngành thuế đã nghiên cứu rất kỹ và thấy rằng cần đơn giản hóa hệ thống sổ sách kế toán theo quy mô. “Thực tế có những hộ kinh doanh rất lớn, có nhu cầu quản trị rõ ràng, nhưng cũng có những hộ kinh doanh nhỏ, thậm chí siêu nhỏ thì yêu cầu kế toán phải linh hoạt, đơn giản hơn”, ông Sơn nói

Quan điểm của cơ quan thuế là, việc hạch toán, kế toán không chỉ để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế, mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho chính hộ kinh doanh.

Theo TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica (một tổ chức tư vấn và nghiên cứu kinh tế), việc phát triển khu vực hộ kinh doanh cần được thực hiện một cách hợp lý, có lộ trình. Ông Bình nói: “trước khi thực hiện các giải pháp căn cơ, toàn diện thì không nên làm quá mạnh, xáo trộn ảnh hưởng tới sinh kế của hàng triệu hộ kinh doanh, hàng triệu người”.

Các hộ kinh doanh rất khác nhau, không thể thiết kế một công cụ duy nhất cho tất cả. Với những hộ có doanh thu khoảng 1 tỷ đồng/năm, tính bình quân mỗi tháng là dưới 100 triệu đồng.

Sau khi trừ các chi phí đầu vào như nhập hàng, thuê mặt bằng, nhân công, điện nước, nhiều hộ chỉ còn giữ lại chưa tới 15 triệu đồng/tháng, tương đương 180 triệu đồng/năm. Khoản thu nhập này bao gồm cả tiền công cho chính chủ hộ và không phải mức cao.

Ông Bình cho rằng, cần chia đối tượng hộ kinh doanh thành các nhóm cụ thể, căn cứ vào quy mô, doanh thu, mức độ sẵn sàng, từ đó xây dựng lộ trình phù hợp.

Đặc biệt, nhóm hộ kinh doanh nhỏ, thu nhập thấp cần có sự hỗ trợ, thời gian chuẩn bị và hướng dẫn đầy đủ. Chuyển đổi không thể thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính mà cần bằng sự đồng hành, tạo thuận lợi và giảm chi phí tuân thủ.

Nếu chính sách được thiết kế quá mạnh, không phù hợp với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, thì không chỉ gây khó khăn trong thực thi mà còn khiến người dân lo lắng, thậm chí sinh ra tâm lý tránh né, rút lui khỏi khu vực chính thức.

Chuyên gia Đặng Thị Bình An (Công ty TNHH Tư vấn Thuế C&A) đề xuất phân loại hộ kinh doanh theo doanh thu để áp dụng mức thuế suất phù hợp, thay vì một cơ chế đồng loạt như hiện nay. Về vấn đề hàng tồn kho, theo bà An, cần có hướng dẫn phân loại hàng hóa để hộ kinh doanh biết cách xử lý, hàng nội địa rõ ràng nguồn gốc thì cho phép tiếp tục bán; hàng không rõ nguồn gốc cần có biện pháp xử lý cụ thể.

Tại phiên Quốc hội chất vấn và trả lời chất vấn về lĩnh vực tài chính ngày 19/6, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã phát biểu giải trình một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm. Liên quan tới vấn đề thu thuế hộ kinh doanh mà hiện nay bỏ thuế khoán, Phó Thủ tướng nêu rõ, việc bỏ thuế khoán là hết sức đúng đắn và đã được thể hiện chung trong Nghị quyết số 68.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, Bộ Tài chính cần nghiên cứu để tham mưu cho cấp có thẩm quyền quy định về thuế khoán theo mức doanh thu tính thuế, tạo thuận lợi cho những hộ nghèo, những hộ buôn bán nhỏ và đảm bảo vấn đề dân sinh.

Ví dụ, đối với những hộ kinh doanh buôn bán nhỏ mà doanh thu dưới 1 tỷ thì "nên khoán", vì nếu xuất hóa đơn, hộ kinh doanh sẽ rất thiệt thòi, bởi các hộ buôn bán nhỏ không có hóa đơn đầu vào. Không có hóa đơn đầu vào thì không được hoàn thuế. Điều này ảnh hưởng đến những người nghèo, những người yếu thế.

Tại tờ trình báo cáo Chính phủ về đề xuất xây dựng dự án Luật Quản lý thuế (thay thế), Bộ Tài chính nhận định việc bỏ thuế khoán có thể dẫn đến nguy cơ một số hộ kinh doanh nhỏ phải ngừng hoạt động do không đáp ứng được các yêu cầu mới. Đặc biệt là các hộ kinh doanh do phụ nữ, người dân tộc thiểu số hoặc người lớn tuổi làm chủ, với trình độ công nghệ còn hạn chế.