Liên quan tới bị án Trương Mỹ Lan trong đại án Vạn Thịnh Phát, dư luận xã hội đang bàn tán về việc Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung mội số điều của Bộ Luật này, có hiệu lực thi hành từ 1/7/2025, xem rằng bị án Lan có được thoát án tử hay không?

Luật sửa đổi có áp dụng được cho trường hợp bà Lan hay không? Nếu áp dụng được thì bà Lan có ngày quay về với xã hội hay không hay phải chung đủ cuộc đời mình trong nhà đá (cách ly vĩnh viễn xã hội) dù đã bồi thường được ¾ tổng số tiền đã thiệt hại. Và nhiều người muốn biết ¾ số tiền phải bồi thường là bao nhiêu?

Sáng 25/6, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (BLHS sửa đổi), có hiệu lực thi hành từ 1/7/2025.

Theo đó, BLHS lần này đã bỏ hình phạt tử hình ở 8 tội danh, gồm: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; Tội gián điệp; Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của Việt Nam; Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh; Tội vận chuyển trái phép chất ma túy; Tội tham ô tài sản; Tội nhận hối lộ; Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược.

Tại Điều 4 (điều khoản chuyển tiếp) của BLHS sửa đổi quy định hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 1/7/2025 đối với người phạm 8 tội nêu trên mà chưa thi hành án thì không thi hành và Chánh án TAND Tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Quốc hội giao TAND Tối cao chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, VKSND Tối cao và các cơ quan có liên quan tổ chức rà soát người bị kết án tử hình thuộc diện này để thực thi theo quy định mới.

Dù đã bỏ tử hình, chuyển sang tù chung thân đối với 8 tội danh nhưng đối với tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ, sau khi bỏ hình phạt tử hình, nhằm bảo đảm thu hồi tài sản do phạm tội mà có, đồng thời khuyến khích người phạm tội tích cực khai báo trong quá trình giải quyết vụ án, Luật đã sửa đổi, bổ sung theo hướng:

“Người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn”.

Nói về những điểm mới trong BLHS sửa đổi, việc chuyển hình phạt từ tử hình xuống chung thân có xét giảm án (trong đó có tội tham ô tài sản và nhận hối lộ) sẽ là động lực cho nhiều bị án đang chấp hành án trong các đại án kinh tế tích cực khắc phục hậu quả. Trong đó có bà Trương Mỹ Lan trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát.

Theo đó, hồi tháng 4 năm này, TAND Cấp cao tại TP.HCM xử phúc thẩm giai đoạn 2, chấp nhận kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt của bà Trương Mỹ Lan (69 tuổi, Chủ tịch Vạn Thịnh Phát) tuyên giảm án tù chung thân xuống 20 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; giữ nguyên hình phạt 12 năm tù về tội Rửa tiền và 8 năm tù về tội Vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới; tổng hợp hình phạt là 30 năm tù (mức cao nhất của hình phạt tù có thời hạn). Tòa buộc bà Lan phải bồi thường số tiền hơn 30.000 tỷ đồng cho gần 36.000 trái chủ, người có quyền nghĩa vụ liên quan.

Tại giai đoạn 1 vụ án, vào 12/2024, bà Lan bị TAND Cấp cao tại TP.HCM giữ nguyên án tử hình về tội Tham ô tài sản; Đưa hối lộ; và Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Bà Lan bị buộc bồi thường số tiền gần 674.000 tỷ đồng cho SCB.

Theo phán quyết, nếu bà Lan tích cực khắc phục 3/4 hậu quả sẽ được xem xét chuyển sang chung thân (3/4 * 674.000 tỷ ~ 505.500 tỷ đồng). Tổng cộng ở cả hai giai đoạn bà Lan có nghĩa vụ thi hành hơn 704.000 tỷ đồng.

Như vậy, căn cứ vào quy định mới thì những bản án đã tuyên đối với bà Lan đều tuyên án trước ngày 1/7/2025, nên hình phạt tử hình mà bị án Lan đang phải chấp hành sẽ không thi hành mà Chánh án TAND Tối cao sẽ quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Tuy nhiên, mặc dù được xét giảm xuống tù chung thân nhưng bà Trương Mỹ Lan trong quá trình chấp hành án phải chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô (~505.500 tỷ) thì mới được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt, ngược lại nếu không thực hiện thì bà Lan phải chấp hành hình phạt chung thân suốt đời.