Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang tham gia thảo luận tại tổ 1. (Ảnh: HỮU HẠNH)

Chiều 14/10, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang khẳng định nhiệm kỳ này thành phố phải “phát triển mạnh mẽ, tối đa, chắt chiu mọi điều kiện để làm đường sắt đô thị”, coi đây là giải pháp gần như duy nhất để giải quyết bài toán kẹt xe kéo dài của đô thị đặc biệt này.

Đường sắt đô thị – “chìa khóa vàng” cho giao thông TP.HCM

Trong phiên thảo luận tổ, các đại biểu tập trung góp ý cho dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2025–2030. Nhiều ý kiến nhận định ùn tắc giao thông vẫn là nỗi ám ảnh của người dân và là “điểm nghẽn” lớn nhất kìm hãm sự phát triển bền vững của thành phố.

Ông Hoàng Tùng, Bí thư Đảng ủy phường An Khánh (TP.Thủ Đức), cho rằng phát triển hệ thống metro và giao thông công cộng hiện đại chính là hướng đi chiến lược.

“Phát triển đường sắt đô thị không chỉ giải quyết kẹt xe mà còn tối ưu không gian đô thị, kết nối vùng và mở ra không gian phát triển mới,” ông Tùng nói.

Ông Tùng đề nghị thành phố xác định phát triển metro là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, được ưu tiên trong toàn bộ nhiệm kỳ.

Cũng theo ông Hoàng Tùng, nếu cùng lúc triển khai hơn 10 tuyến metro, việc huy động vốn ngân sách sẽ rất khó khăn. Do đó, TP.HCM cần đa dạng hóa mô hình đầu tư, trong đó ưu tiên hình thức BT (xây dựng – chuyển giao) để thu hút doanh nghiệp tư nhân.

Ông Tùng nhấn mạnh, dù có nhiều nhà đầu tư, thành phố phải đảm bảo tính đồng bộ về kỹ thuật và hệ thống quản lý để tất cả tuyến metro vận hành thống nhất, tránh chồng chéo, lãng phí.

“Hiện nhiều tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước bày tỏ mong muốn đồng hành cùng thành phố phát triển metro. Đây là cơ hội lớn mà chúng ta cần nắm bắt,” ông Tùng nói.

Đồng tình với các đại biểu, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh: “Nhiệm kỳ này, phải phát triển mạnh mẽ, tối đa, chắt chiu mọi điều kiện để làm đường sắt đô thị. Nếu không giải được bài toán metro, TP.HCM sẽ khó có thể bứt phá.”

Bí thư Đảng ủy phường An Khánh Hoàng Tùng nêu ý kiến tại phiên thảo luận. (Ảnh: T.V)

Theo Bí thư Trần Lưu Quang, đền bù, giải phóng mặt bằng là yếu tố then chốt quyết định tiến độ của các dự án metro. Thành phố hiện đã thành lập 19 đội đặc nhiệm xuống tận địa phương để đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

“Tôi đã treo thưởng lớn cho những đội này. Ai làm tốt thì được thưởng, thậm chí được đề bạt. Ngược lại, ai làm không được sẽ bị thay,” ông Quang nói thẳng.

Phải giao cả tiền và giao cả trách nhiệm

Tại phiên thảo luận, Bí thư phường An Khánh Hoàng Tùng cũng nêu thực trạng rằng khi thực hiện mô hình chính quyền đô thị hai cấp, nhiều HĐND phường chưa thực hiện được chức năng quyết định đầu tư, do thiếu nguồn kết dư ngân sách.

Ông Tùng đề xuất, TP.HCM cần phân bổ ngân sách linh hoạt về phường, không nên chỉ giữ ở cấp thành phố. “Nếu giao quyền và giao tiền cho phường, địa phương sẽ chủ động hơn trong điều hành, tăng tốc giải ngân đầu tư công,” ông nói, đồng thời kiến nghị cho phép thành lập trung tâm dịch vụ công cấp phường để cung cấp dịch vụ hành chính và thu phí hợp pháp.

Trước các đề xuất, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho rằng việc phân cấp ngân sách cho phường là hướng đi đúng nhưng cần thận trọng và chọn lọc.

“Trước mắt, có thể thí điểm ở một số phường có năng lực quản lý tốt, tránh tình trạng có tiền mà không biết sử dụng,” ông Trần Lưu Quang nói.

Các Đại biểu tham gia thảo luận tại tổ 5.

Tuy nhiên, Bí thư Thành uỷ TP.HCM khẳng định tinh thần chung là phải giao cả tiền lẫn trách nhiệm. “Phường nào thu được nhiều thì được hưởng, như vậy mới khuyến khích và tạo động lực phát triển”, Bí thư nhấn mạnh.

Bí thư Thành uỷ TP.HCM cũng tán thành việc thành lập trung tâm dịch vụ công tại phường nhằm giảm tải cho cấp trên, rút ngắn quy trình phục vụ người dân, đồng thời tạo thêm nguồn thu hợp pháp cho địa phương.

Kết luận phần thảo luận, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang khẳng định: “Phát triển metro và phân cấp mạnh cho cơ sở là hai nhiệm vụ trọng tâm, gắn bó chặt chẽ với nhau. Metro sẽ giúp thành phố gỡ nút thắt hạ tầng, còn phân cấp giúp cơ sở chủ động, sáng tạo hơn trong phát triển kinh tế – xã hội”.

Theo Bí thư Trần Lưu Quang, TP.HCM bước vào nhiệm kỳ mới với quyết tâm bứt phá toàn diện về hạ tầng, kinh tế và chất lượng sống, hướng đến mục tiêu trở thành đô thị thông minh, trung tâm kinh tế – tài chính hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính, mạng lưới đường sắt đô thị ở TP.HCM được quy hoạch tổng chiều dài khoảng 1.012 km. Trong đó, TP.HCM (cũ) gồm 12 tuyến dài 582 km, Bình Dương có 12 tuyến dài 305 km và Bà Rịa - Vũng Tàu gồm ba tuyến, dài 125 km.

Theo mục tiêu, cuối năm nay Metro số 2, đoạn Bến Thành - Tham Lương dài 11 km là tuyến đầu tiên được khởi công trong số các dự án trên. Tuyến này cũng sẽ triển khai theo các chính sách đặc thù mới, làm kinh nghiệm những tuyến khác.

Với những dự án còn lại trong danh mục, TP.HCM phấn đấu hoàn tất bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong năm 2027, khởi công giai đoạn 2027-2028 và hoàn thành vào năm 2035.

Tính đến nay, TP.HCM mới có tuyến Metro số 1, đoạn Bến Thành - Suối Tiên, dài gần 20 km. Tuyến tàu điện đưa vào khai thác cuối năm 2024, đáp ứng lớn nhu cầu đi lại của người dân, hiện bình quân mỗi ngày có hơn 53.000 lượt khách sử dụng.