“Đổi giá trị” từ lợi ích kinh tế sang giá trị tinh thần

Tại hội nghị tổng kết 50 năm văn học - nghệ thuật TP.HCM ngày 18/10, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết, Thường trực Thành ủy đã thống nhất dừng dự án nhà ở tại khu vực Bến Nhà Rồng (quận 4 cũ), thay vào đó, mở rộng không gian văn hóa Hồ Chí Minh và quy hoạch một phần diện tích thành công viên.

Ngôi biệt thự cổ trong khu “đất vàng” số 1 Lý Thái Tổ làm công viên. (Ảnh: A.T)

Khu đất này sẽ được kết hợp mở rộng đường Nguyễn Tất Thành, phát triển hạ tầng và các dịch vụ công cộng, không xây dựng nhà ở thương mại.

Không chỉ vậy, khu đất số 1 Lý Thái Tổ (quận 10 cũ) – với diện tích khoảng 37.000 m² – cũng sẽ được chuyển đổi thành công viên đa chức năng, nơi dự kiến đặt tượng đài tưởng niệm đồng bào mất vì Covid-19. Hiện TP đã có nhà đầu tư chiến lược đồng hành cùng dự án.

Khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội rộng hơn 31,5 ha, từng được phê duyệt làm khu phức hợp gồm trung tâm thương mại, hơn 3.000 căn hộ và trường học, với tổng vốn đầu tư lên đến 11.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sau nhiều năm, dự án vẫn chưa được triển khai. Nay, khu vực này được định hướng trở thành không gian văn hóa Hồ Chí Minh – gắn với di tích nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước – và một phần lớn sẽ làm công viên ven sông.

Trong khi đó, khu đất số 1 Lý Thái Tổ, nằm giữa ba mặt tiền Lý Thái Tổ – Hùng Vương – Trần Bình Trọng, vốn là Nhà khách Chính phủ do Bộ Ngoại giao quản lý.

Sau khi được bàn giao cho TP, khu đất được thống nhất chuyển đổi công năng thành công viên công cộng. TP đã đặt hàng kiến trúc sư thiết kế không gian sinh hoạt, vui chơi, giải trí, với hạ tầng đồng bộ, hướng đến tăng diện tích không gian xanh, giảm áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

TP.HCM quyết định lấy khu “đất vàng” số 1 Lý Thái Tổ làm công viên. (Ảnh: A.T)

Theo Kiến trúc sư Trần Tuấn: “Hai khu đất này nằm ở vị trí đắc địa bậc nhất TP.HCM, giá trị thương mại có thể lên tới hàng chục ngàn tỷ đồng. Nhưng thay vì xây cao ốc hay trung tâm thương mại, TP chọn trả lại không gian xanh cho người dân. Đây là lựa chọn văn minh, thể hiện tư duy phát triển bền vững, đặt giá trị tinh thần và bản sắc đô thị lên trên lợi ích vật chất”.

Theo ông Tuấn, việc chuyển đổi này giúp hình thành “trục văn hóa Hồ Chí Minh” kéo dài từ Bến Nhà Rồng đến khu trung tâm mở rộng, kết nối ký ức lịch sử, di sản và tinh thần của thành phố mang tên Bác. Không gian mới này không chỉ là cảnh quan, mà còn là nơi bồi đắp niềm tự hào, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Còn Kiến trúc sư Khương Văn Mười - nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM cho rằng, đây là quyết định đúng đắn, thể hiện tầm nhìn nhân văn và dài hạn.

“Nếu phát triển bất động sản ở những khu vực này, TP sẽ đối mặt với nguy cơ ùn tắc giao thông, ngập nước và quá tải hạ tầng. Việc biến đất vàng thành công viên không chỉ bảo tồn di sản, mà còn tạo ra lá phổi xanh cho trung tâm đô thị,” ông Mười nói.

“Lá phổi xanh” giữa lòng đô thị

Ông Mười đề xuất, tại khu đất số 1 Lý Thái Tổ, nếu có thể giữ lại 7 căn biệt thự cổ thời Pháp để cải tạo thành không gian trưng bày, triển lãm thì nơi đây sẽ trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc.

Khu vực Bến Nhà Rồng (Ảnh: V.T)

Trong khi đó, khu Bến Nhà Rồng nên được phát triển thành không gian tưởng niệm và giao lưu văn hóa, kết hợp công viên ven sông, bến thuyền, và tuyến đi bộ kết nối người dân với du khách.

TP.HCM hiện đang thiếu trầm trọng mảng xanh, với diện tích công viên bình quân đầu người thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn quốc tế, trong khi mật độ dân cư ngày càng tăng. Bởi vậy, theo các chuyên gia, quyết định “hy sinh đất vàng” để làm công viên là bước đi thể hiện tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm xã hội của chính quyền thành phố.

“Giá trị thương mại của đất vàng không thể so sánh với giá trị tinh thần và không gian sống mà nó mang lại khi trở thành công viên, không gian văn hóa công cộng,” kiến trúc sư Khương Văn Mười chia sẻ.

Ông Mười cho rằng, TP.HCM không thể để đô thị phát triển chỉ dựa trên lợi nhuận thương mại. Trong khi các thành phố hàng đầu thế giới như Singapore, Seoul, Tokyo đều coi không gian công cộng và trục văn hóa là linh hồn của đô thị. “TP.HCM đang đi đúng hướng – một hướng đi khó, nhưng rất đáng trân trọng,” ông Mười nói.

Việc TP.HCM mạnh dạn thu hồi hai khu đất vàng để phát triển công viên và không gian văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ là một quyết định quy hoạch. Đó là tuyên ngôn về cách mà thành phố muốn lớn lên: không chỉ bằng bê tông và thép, mà bằng ký ức, văn hóa và sự gắn kết của cộng đồng.