Thủ tướng gửi công điện tới Bộ Xây dựng

Theo đó, Bộ Xây dựng được yêu cầu khẩn trương rà soát, đơn giản hóa 361 thủ tục hành chính và 447 điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực mình quản lý. Mục tiêu là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh trong năm 2025.

Bộ Xây dựng cũng phải rút gọn thủ tục cấp phép xây dựng với dự án đã có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc nằm trong khu vực có thiết kế đô thị.

Công điện nhấn mạnh dù thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết thúc đẩy cải cách hành chính, nhiều phản ánh cho thấy thủ tục xây dựng vẫn còn rườm rà, kéo dài và tốn kém.

Trước đó, tại phiên họp Chính phủ chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 5 vừa qua, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo cương quyết cắt bỏ các thủ tục không cần thiết, trong đó có thủ tục cấp phép xây dựng. Chỉ đạo này đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ của người dân.

Tại phiên họp, Thủ tướng Chính phủ cho rằng đất của người dân đã có quyền sử dụng nên họ có quyền xây dựng. Không chỉ vậy, mảnh đất đã được quy hoạch chi tiết về chiều cao, tỷ lệ cây xanh, mật độ xây dựng, khoảng cách giữa các nhà với nhau, khoảng cách với vỉa hè. Tất cả đã có quy định nên không việc gì phải đi xin giấy phép xây dựng. UBND xã phường chỉ phải đi kiểm tra xem người dân có xây đúng không.

Người dân nói gì?

Theo 1 Giám đốc Công ty xây dựng tại quận Tân Phú, để xây dựng một căn nhà, người dân hiện phải thuê đơn vị thiết kế bản vẽ, lập hồ sơ, xin xác nhận quy hoạch, nộp lệ phí và chờ cơ quan chức năng thẩm định, cấp phép. Tổng chi phí để xin một giấy phép xây dựng có thể lên đến hàng chục triệu đồng, chưa kể những chi phí "không tên" khác nếu muốn hồ sơ được xử lý nhanh. Chính những bất cập này đã dẫn đến tình trạng người dân khi đi xây nhà thường phải nhờ cậy các "cò" giấy phép xây dựng cho nhanh, thậm chí phải "làm trước, xin sau", tạo ra một vòng lẩn quẩn phiền hà và phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu.

Theo Luật Xây dựng 2014, sửa đổi 2020 thời gian cấp phép xây dựng phụ thuộc vào loại hình công trình. Với nhà ở riêng lẻ, thời gian cấp phép là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; còn các công trình khác, thời gian cấp phép là 20 ngày làm việc. Thủ tục xin cấp phép xây dựng gồm 4 bước.

Tuy nhiên thực tế hiện nay, mỗi lần nộp hồ sơ xin giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ, người dân phải mất khoảng 1 tháng. Họ cũng phải tốn kém nhiều tiền bạc, trung bình chi phí trên 10 triệu đồng cho các bản vẽ thiết kế và nhiều chi phí không tên khác. Hơn nữa, không phải ai cũng rành thủ tục để tự đi xin cấp phép, tại các đô thị lớn, đại đa số người dân phải thuê "cò" làm thủ tục, tốn thêm hàng chục triệu đồng.

Chị Kim Thu (ngụ quận Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết, chị đang đi xin giấy phép xây dựng nhưng thủ tục rất nhiêu khê với nhiều yêu cầu. Nào là không được trổ cửa sổ ở hành lang, một tầng không được xây dựng quá 4 phòng mà không hề căn cứ xem đất người dân có rộng hay không, có đủ điều kiện xây dựng hay không. Chị là dân kiến trúc sư nhưng khi thiết kế nhà nộp hồ sơ lên quận toàn bị trả hồ sơ về do vẽ sai. 

Chị Thu nói mình tự vẽ thì kiểu gì cũng bảo sai, kêu đem hồ sơ về sửa, mất rất nhiều thời gian. Nhưng khi họ giới thiệu công ty đo vẽ thì nhanh, một phát ăn ngay. Tất cả đều phải qua công ty dịch vụ mới nhanh được, tốn rất nhiều tiền. Có công ty dịch vụ đòi 10 triệu đồng, nhưng có công ty đòi đến 40 triệu đồng, chị Thu chia sẻ.

Một kiến trúc sư ngụ Tân Bình cho biết có thể tự xin phép xây dựng cho một công trình nhà ở riêng lẻ mà mình thiết kế nhưng mỗi quận huyện lại có một tiêu chuẩn bản vẽ khác nhau, cách tính mật độ xây dựng, chừa sân trước, chừa sân sau khác nhau, thậm chí lỗ thông tầng cũng khác nhau.

Trong khi đó, tại nhiều thành phố lớn như TP.HCM hay Hà Nội, nhiều khu đô thị đã có quy hoạch chi tiết 1/500 về mật độ xây dựng, chiều cao, chỉ giới đường đỏ, khoảng lùi, mặt ngoài công trình và được quản lý bằng hệ thống dữ liệu quy hoạch.

Nhiều bản vẽ chỉ mang tính chất đối phó, vẽ cho có để làm thủ tục xin phép xây dựng, thực tế thi công rất khác, xây dựng sai so với giấy phép xây dựng. Những vi phạm thường thấy là bít lỗ thông tầng, khoảng lùi phía sau thường được tận dụng để xây thêm nhà vệ sinh...

Do đó, tiến tới bỏ giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ là điều cần làm ngay để giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân; tạo điều kiện cho việc xây dựng, cải tạo nhà cửa linh hoạt hơn, tránh tình trạng xin - cho gây nhũng nhiễu, tiêu cực.

Nên phủ kín quy hoạch 1/500

Để thực hiện việc bỏ cấp phép từ cấp tỉnh và cấp phường xã thì phải thống nhất quy hoạch 1/500, quy định rõ từng thông số chi tiết cho từng ô phố như: quy định rõ hệ số, mật độ, khoảng lùi trước, khoảng lùi sau, quy mô tầng, tổng chiều cao, độ vươn ra của ban công... Tất cả những thông tin này phải được công khai minh bạch trên các cổng thông tin của địa phương hoặc niêm yết trước UBND phường, xã. Khi đó người dân chỉ cần ra UBND phường, xã nộp bản vẽ thiết kế xây dựng, kèm theo giấy thông báo khởi công. Sau khi kết thúc xây dựng, đơn vị thi công vẽ lại bản vẽ hoàn công để chủ nhà nộp cho UBND phường xã nhằm cấp sổ hồng sau khi chủ nhà thực hiện nghĩa vụ thuế.

Một lãnh đạo Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường nhận định, việc Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo bỏ giấy phép xây dựng là điều rất hợp lòng dân.

Trong ngày 30/5, Thủ tướng đã có văn bản gửi Bí thư Thành ủy TP.HCM, Chủ tịch UBND TP.HCM kiến nghị bỏ giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ, thay vào đó người dân chỉ cần đăng ký xây dựng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Để thuận tiện trong việc bỏ giấy phép xây dựng nhưng không làm mất vai trò quản lý Nhà nước, cần tuân theo quy định trước đây của luật Xây dựng là áp dụng đối với khu vực đã được duyệt quy hoạch tỷ lệ 1/500. Tuy nhiên vẫn còn nhiều khu vực chưa đồng bộ nên để thống nhất, lãnh đạo Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường kiến nghị lãnh đạo TP.HCM xem xét chỉ đạo sở, ngành liên quan thống nhất liên sở ngành cho đăng ký xây dựng thay cho giấy phép xây dựng như hiện nay theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị.

Các trường hợp được miễn giấy phép xây dựng

Theo quy định của Luật Xây dựng sửa đổi 2020:

Nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng thuộc dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án đầu tư xây dựng nhà ở có quy hoạch chi tiết 1/500 đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt sẽ được miễn giấy phép xây dựng.

Công trình xây dựng cấp IV, nhà ở riêng lẻ ở nông thôn có quy mô dưới 7 tầng và thuộc khu vực không có quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng khu chức năng hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt cũng nằm trong trường hợp miễn giấy phép.

Ngoài ra, công trình xây dựng cấp IV, nhà ở riêng lẻ ở miền núi, hải đảo thuộc khu vực không có quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng khu chức năng; trừ công trình, nhà ở riêng lẻ được xây dựng trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa… chỉ cần thông báo, không cần xin phép.

Như vậy, theo Luật Xây dựng sửa đổi năm 2020 đã có 3 trường hợp được miễn giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, theo công điện của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thì những địa phương có quy hoạch 1/500 hoặc nằm trong khu vực có thiết kế đô thị thì không cần xin giấy phép xây dựng nữa.